भोपाळ : मध्य प्रदेशातील रायसेन जिल्ह्यात असलेल्या भीमबेटका गुहा जगातील सर्वात प्राचीन मानवी वास्तव्यांच्या खुणा जपून ठेवतात. इथल्या शेकडो गुहा आणि चित्ताकर्षक भित्तिचित्रांमधून मानवाच्या उत्क्रांतीचा आणि सांस्कृतिक प्रवासाचा एक अद्वितीय पट समोर येतो.
भीमबेटका गुहा श्रीनरायण भावसिंग यांच्या 1957 मधील शोधामुळे उजेडात आल्या. या गुहांमध्ये पुरातन काळातील दगडी उपकरणे, चित्रलिपी आणि शिकार, नृत्य, रोजचे जीवन अशा विविध विषयांवर आकृतिबंध दिसतात. तेरा हजार वर्षांपूर्वीपासूनची भित्तिचित्रे येथे आढळतात. काही संशोधक यांच्या इतिहासाला 30,000 वर्षांपर्यंत मागे नेतात. 2003 मध्ये ‘युनेस्को’ने भीमबेटका गुहांना जागतिक वारसास्थळाचा दर्जा दिला.
या गुहांनी शैलचित्रकलेच्या अनन्यसाधारण नमुन्यांमुळे जागतिक लक्ष वेधून घेतले. घनदाट जंगलात वसलेल्या या गुहा विंध्य पर्वतरांगांच्या कुशीत आहेत. या परिसरातील खडकांची रचना, नैसर्गिक वातावारण आणि विविध रंगांच्या भित्तिचित्रांमधून प्राचीनकालीन मानवाचा सर्जनशीलतेचा उत्कट आविष्कार दिसतो. भीमबेटका गुहा केवळ भित्तिचित्रांचे संग्रहालय नाही; तर मानवाच्या विकासाचा अनमोल दस्तावेज आहे. प्राचीन काळातील मानव समाजाच्या राहणीमानाची, श्रद्धा-कल्पनांची आणि कलात्मकतेची साक्ष देणारे हे स्थान आहे.
