वॉशिंग्टन : एका नवीन अभ्यासानुसार, आजच्या जर्मनीच्या प्रदेशात सुमारे ४ कोटी ७० लाख वर्षांपूर्वी वास्तव्य केलेले एका लहान घुबडाचे पिल्लू या पक्ष्यांनी निशाचर जीवनशैली कधी स्वीकारली, याबद्दलचे नवीन संकेत देत आहे. या पिल्लाच्या जीवाश्माच्या शोधामुळे संशोधक या पक्ष्यांशी संबंधित सर्वात मोठ्या रहस्याच्या अगदी जवळ पोहोचले आहेत. ‘करंट बायोलॉजी’ या नियतकालिकात या संशोधनाची माहिती प्रसिद्ध झाली आहे.
या लहान घुबडाची नवीन प्रजाती म्हणून ओळख पटली असून, तिचे नाव ‘मॅसिलॅस्ट्रिक्स ब्लॅटोफॅगा’ (Masillastrix blattophaga) असे ठेवण्यात आले आहे. संशोधकांनी हे जवळजवळ पूर्णपणे सुरक्षित राहिलेले पक्ष्याचे जीवाश्म २०२५ मध्ये ‘मेसेल पिट’मधून शोधून काढले. हा एक प्राचीन तलाव असून, तो एका जंगलाने वेढलेला होता. इओसीन कालखंडातील (५ कोटी ६० लाख ते ३ कोटी ४० लाख वर्षांपूर्वी) जीवसृष्टी समजून घेण्यासाठी आज हे जगातील सर्वात संपत्ती समृद्ध जीवाश्म ठिकाण मानले जाते. या जीवाश्माची कवटी गहाळ झाली आहे, परंतु उर्वरित अवशेष इतके उत्तम प्रकारे जतन झाले आहेत की, संशोधकांना या घुबडाच्या पोटात त्याचा शेवटचा आहार सापडला: एक हिरवट-निळ्या रंगाचे, चकाकणारे झुरळ. हे झुरळ हे या लहान घुबडाची दिनचर, म्हणजेच प्रामुख्याने दिवसा सक्रिय असणारे पक्षी असण्याचे अनेक पुराव्यांपैकी एक आहे. चकाकणारी चमक ही दिवसा सक्रिय असणाऱ्या जीवनशैलीशी जोडलेली असते, त्यामुळे ५ इंचांपेक्षा (१२ सेंटिमीटर) कमी लांबीचे हे घुबड दिवसा शिकार करत होते, असे संशोधकांनी नवीन अभ्यासात म्हटले आहे.
याचा अर्थ असा होतो की, ४ कोटी ७० लाख वर्षांपूर्वी घुबडे निशाचर नव्हती आणि त्यामुळे त्यांनी अधिक अलीकडच्या काळात निशाचर जीवनशैली स्वीकारली असं सांगायला हवे, असे या अभ्यासाचे प्रमुख लेखक आणि जर्मनीतील फ्रँकफर्ट येथील सेनकेनबर्ग रिसर्च इन्स्टिट्यूट अँड नॅचरल हिस्ट्री म्युझियममधील पक्षीशास्त्र विभागाचे प्रमुख आणि पॅलेओन्टोलॉजिस्ट जेराल्ड मेअर यांनी सांगितले. ते म्हणाले, ‘‘घुबडांची उत्क्रांती एका दिवसा सक्रिय असणाऱ्या पूर्वजापासून झाली असावी, यावर अनेकांचे एकमत आहे.’’ याचे कारण असे की, काही सुरुवातीच्या घुबडांच्या जीवाश्ममध्ये डोके फिरवण्याची रचना दिवसा सक्रिय असणाऱ्या शिकारी पक्ष्यांसारखीच आहे आणि डोळ्यांच्या खोबणीच्या वर हाडांचे उंचवटे आहेत जे घुबडांच्या डोळ्यांना सूर्यापासून सावली देऊ शकतील. त्यामुळे, मेसेलचे घुबड हे पूर्णपणे दिवसा सक्रिय असणे शक्य आहे, आजच्या काही घुबडांप्रमाणे ते दिवस आणि रात्र दोन्ही वेळा सक्रिय असण्याऐवजी असे असावे; कारण तसे असते तर त्याच्या काही पूर्वजांनी आधीच निशाचर गुणधर्म विकसित केले असल्याचे स्पष्ट झाले असते, असे मेअर म्हणाले.