- मुरलीधर कुलकर्णी
निसर्गाचा प्रकोप जेव्हा मानवी वस्तीवर धडकतो, तेव्हा प्रगत तंत्रज्ञान आणि आधुनिक पायाभूत सुविधांची ताकद किती तोकडी पडू शकते, याचा प्रत्यय पुन्हा एकदा प्रशांत महासागराच्या कुशीत वसलेल्या हवाई बेटांवर आला आहे. ‘लाला’ नावाच्या कॅटेगरी १ मधील चक्रीवादळाने या निसर्गरम्य बेटांवर विशेषतः ‘बिग आयलंड’वर तांडव घडवून आणले. ताशी १२० किलोमीटरहून अधिक वेगाने वाहणारे वादळी वारे आणि अखंड बरसणाऱ्या मुसळधार पावसामुळे ही अतिशय सुंदर बेटे एका रात्रीत भीती आणि अनिश्चिततेच्या गर्द छायेत लोटली गेली.
वादळाचा मुख्य केंद्रभाग थेट जमिनीवर धडकला नसला, तरी त्याच्या बाह्य परिघाने निर्माण केलेला धुमाकूळ प्रचंड विनाशकारी ठरला. हजारो वृक्ष आणि विजेचे खांब उन्मळून पडल्याने सुमारे ६० हजार घरे आणि व्यावसायिक आस्थापने अंधारात बुडाली. याचा जवळपास दोन लाख लोकांना त्रास सहन करावा लागत आहे. १०० पेक्षा जास्त घरे कोसळली. झाडे अंगावर पडल्याने आणि रस्ते अपघातांमुळे काहींना जीव गमवावा लागला. अनेक जण गंभीर जखमी झाले; मात्र मृत व जखमींचा नेमका आकडा अद्याप जाहीर करण्यात आलेला नाही. हवाईचे गव्हर्नर जॉश ग्रीन यांनी संपूर्ण राज्यात औपचारिकपणे आणीबाणी घोषित केली आहे. प्रशासनाने तत्परतेने पावले उचलत आपत्तीग्रस्त आणि पूरप्रवण भागातील हजारो नागरिकांना सुरक्षितस्थळी हलवले असून विविध ठिकाणी उभारलेल्या तात्पुरत्या निवारा केंद्रांमध्ये त्यांची व्यवस्था केली आहे. नागरिकांना घराबाहेर न पडण्याचे कडक आवाहन केले असून, आपत्कालीन यंत्रणा, राष्ट्रीय रक्षक दल आणि मदत पथके रस्ते सफाई, ढिगारे हटवणे व वीजपुरवठा पूर्ववत करण्यासाठी युद्धपातळीवर प्रयत्न करत आहेत.
या नैसर्गिक आपत्तीचा सर्वात मोठा फटका वाहतूक, दळणवळण आणि स्थानिक पर्यटन व्यवस्थेला बसला आहे. हिरा आणि कोना येथील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ सुरक्षेच्या कारणास्तव तात्पुरते बंद केले असून २०० हून अधिक राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय उड्डाणे पूर्णपणे रद्द केली आहेत. मुसळधार पावसामुळे आलेला महापूर आणि ठिकठिकाणी झालेल्या भूस्खलनामुळे बेटावरील ३० हून अधिक मुख्य महामार्ग बंद पडल्याने दळणवळण यंत्रणा विस्कळीत झाली. या अभूतपूर्व संकटामुळे जगप्रसिद्ध ‘हवाई व्होल्कॅनो नॅशनल पार्क’सह सर्व प्रमुख पर्यटन स्थळे, राष्ट्रीय उद्याने आणि समुद्रकिनारे पर्यटकांसाठी अनिश्चित काळासाठी बंद केले आहेत. अचानक आलेल्या या नैसर्गिक संकटामुळे स्थानिक अर्थव्यवस्था, रेस्टॉरंट्स, हॉटेल्स आणि जगभरातून आलेल्या हजारो पर्यटकांची मोठी कोंडी झाली असून शांत आणि हिरवेगार डोंगर आता भूस्खलनाच्या भीतीने थरथरत आहेत.
प्रशांत महासागरातील अनियंत्रित तापमानवाढ आणि जगभरात वेगाने बदलणारे हवामान चक्र यामुळे अशा चक्रीवादळांची तीव्रता अधिक भयानक रूप धारण करत आहे. हवाई बेटांवरील हे संकट केवळ एका विशिष्ट भौगोलिक भागापुरते मर्यादित नसून, संपूर्ण मानवजातीसाठी एक धोक्याची घंटा आहे. निसर्गाचा समतोल बिघडल्यास त्याचा फटका किती दूरगामी, भयानक आणि विनाशकारी असू शकतो, हे या घटनेवरून स्पष्ट होते. आता गरज आहे केवळ तात्पुरत्या मदतकार्याची नाही, तर निसर्गाशी सलोखा राखत भविष्यातील महाभयंकर आव्हानांना तोंड देण्यासाठी ठोस पावले उचलण्याची!
