fish prasadam in hyderabad belief science and asthma debate
पुढारी ऑनलाईन : हैदराबादमध्ये दरवर्षी एक अशी परंपरा पाळली जाते, ज्यामध्ये श्रद्धा आणि विज्ञान आमनेसामने आल्याचे दिसून येते. ‘फिश प्रसादम’ नावाच्या या परंपरेत लोकांना जिवंत माशासोबत एक विशेष हर्बल मिश्रण दिले जाते. यामुळे दमा आणि श्वसनाशी संबंधित समस्यांमध्ये आराम मिळतो, असा समर्थकांचा दावा आहे. मात्र, वैज्ञानिक समुदायाला या दाव्याच्या समर्थनार्थ ठोस पुरावे आढळलेले नाहीत.
भारतात श्रद्धेशी निगडित अनेक परंपरा आहेत, ज्या दशकानुदशके नव्हे तर शतकानुशतके चालत आल्या आहेत. त्यापैकीच एक म्हणजे हैदराबादमधील प्रसिद्ध ‘फिश प्रसादम’. या परंपरेमुळे दरवर्षी लाखो लोक तेलंगणाची राजधानी हैदराबाद येथे दाखल होतात.
सुमारे १८० वर्षे जुनी ही परंपरा साधारणपणे पावसाळ्याच्या सुरुवातीला आयोजित केली जाते. देशभरातील विविध राज्यांमधून लोक येथे येतात आणि लांबलचक रांगांमध्ये उभे राहून फिश प्रसादम ग्रहण करतात.
काय आहे फिश प्रसादम?
या परंपरेत एका लहान जिवंत माशाच्या तोंडात विशेष हर्बल पेस्ट भरली जाते. त्यानंतर हा मासा दमा आणि इतर श्वसनविकारांनी त्रस्त असलेल्या लोकांना गिळण्यासाठी दिला जातो. ही परंपरा जपणारे कुटुंब सांगते की हा हर्बल फॉर्म्युला त्यांच्या पिढ्यान् पिढ्या जतन केलेला आहे आणि त्याचा उपयोग श्वसनविकारांवर आराम मिळवण्यासाठी होऊ शकतो.
लाखो लोक का येतात?
फिश प्रसादम घेणाऱ्या अनेकांचा विश्वास आहे की यामुळे दम्याच्या लक्षणांमध्ये सुधारणा होते. काही लोक स्वतःचे अनुभव सांगताना उपचारानंतर पूर्वीपेक्षा अधिक आराम वाटल्याचा दावा करतात. या विश्वासामुळेच दरवर्षी लाखो लोक या कार्यक्रमात सहभागी होतात. अनेक कुटुंबे तर पिढ्यान्पिढ्या या परंपरेचा भाग राहिली आहेत.
डॉक्टरांचे मत काय?
मात्र, वैद्यकीय तज्ज्ञांचे मत याबाबत वेगळे आहे. डॉक्टरांचे म्हणणे आहे की फिश प्रसादम दम्यावर प्रभावी उपचार आहे, हे सिद्ध करणारे कोणतेही ठोस वैज्ञानिक पुरावे अद्याप उपलब्ध नाहीत.
तज्ज्ञांच्या मते, दमा हा एक गुंतागुंतीचा आजार असून त्यावर वैज्ञानिकदृष्ट्या मान्यताप्राप्त औषधे आणि उपचारपद्धतींचाच आधार घ्यावा. कोणताही पर्यायी उपाय अवलंबण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक असल्याचे ते सांगतात.
श्रद्धा विरुद्ध विज्ञान
फिश प्रसादमवरून दरवर्षी चर्चा रंगते. एका बाजूला ही परंपरा श्रद्धा, संस्कृती आणि वैयक्तिक अनुभवांशी जोडली जाते, तर दुसऱ्या बाजूला वैज्ञानिक समुदाय पुराव्यांवर आधारित वैद्यकीय उपचारांवर भर देतो. त्यामुळे हा विषय केवळ आरोग्यापुरता मर्यादित राहत नाही, तर श्रद्धा आणि विज्ञान यांच्यातील वादाचाही भाग बनतो.
ही परंपरा चर्चेत का राहते?
डिजिटल युगातही फिश प्रसादमची लोकप्रियता कमी झालेली नाही. दरवर्षी याचे व्हिडिओ आणि छायाचित्रे सोशल मीडियावर व्हायरल होत असतात. जिवंत माशाच्या माध्यमातून दम्यावर आराम मिळू शकतो, हा दावा लोकांची उत्सुकता वाढवतो. त्यामुळे ही परंपरा सातत्याने चर्चेत राहते.
ही परंपरा श्रद्धेचा विषय मानली जावी की वादग्रस्त उपचारपद्धती, याबाबत मतभेद असले तरी एक गोष्ट निश्चित आहे—हैदराबादचे फिश प्रसादम आजही लाखो लोकांचे लक्ष वेधून घेत आहे.
