नागपूर: घरकाम करत असताना एका महिलेला छातीत दुखायला लागले. श्वास घ्यायला त्रास जाणवल्यानंतर त्यांना नागपूर जिल्ह्यातील सावनेर येथील रुग्णालयात नेण्यात आले. अखेर नागपूरला आणले मात्र हृदयाचे ठोके ऐकू येत नसल्याने डॉक्टरांनी आशा सोडली. पण नाडी हाताला लागल्याने विश्वास वाढला. रुग्ण जिवंत असल्याची खात्री पटली. डॉक्टरांनी तपासणी केली असता या रुग्णाचे हृदय डाव्या बाजूला नव्हे तर उजव्या बाजूला असल्याचे डॉक्टरांच्या निदर्शनास आले आणि त्यांना धक्काच बसला.
हृदयाची मुख्य रक्तवाहिनी 90% बंद झाल्यामुळे तज्ञांनी यशस्वी अँजिओप्लास्टी केली. उजव्या बाजूच्या हृदयात स्टेट टाकून रक्तप्रवाह पूर्ववत झाला आणि रुग्णाला नवजीवन मिळाले. छाया असे या (नाव बदललेले आहे) 70 वर्षीय महिलेचे नाव आहे. सावनेर येथून या रुग्णाला हिंगणा येथील लता मंगेशकर हॉस्पिटलमध्ये दाखल करण्यात आले. इसीजी काढल्यावर हृदयरोग तज्ञ डॉ. हितेंद्र भागवतकर यांना हृदयाची स्थिती डाव्या नव्हे तर उजव्या बाजूला असल्याचे निदर्शनास आले. मात्र मुख्य रक्तवाहिनी बंद होण्याच्या मार्गावर असल्याने त्यांनी तातडीने निर्णय घेतला. तासभराच्या या गुंतागुंतीच्या शस्त्रक्रियेनंतर महिला रुग्णाला नवजीवन मिळाले. हृदय उजव्या बाजूला... असल्याचे वयाच्या 70 व्या वर्षानंतर निदान झालेली ही जगातील तिसरी किंवा चौथी केस असावी, भारतातील ही पहिलीच घटना असल्याचे डॉक्टरांनी सांगितले.
प्रारंभी एन्जिओग्राफीद्वारे हृदयातील रक्तवाहिन्यांची अचूक स्थिती तपासणी केली त्यानंतर कॅथेटर, गाईड, वायर, बलून आणि आवश्यकतेनुसार स्टंटचा वापर करण्यात आला. या प्रक्रिया दरम्यान कॉन्ट्रास्ट डाय व प्रगत एक्सरे तंत्रज्ञान फ्लुरोस्कोपी यंत्रणेद्वारे संपूर्ण शस्त्रक्रियेवर लक्ष ठेवण्यात आले. उजव्या बाजूस हृदय असल्याने शस्त्रक्रिया दरम्यान सर्व हालचाली उलट दिशेने कराव्या लागतात. रक्त पातळ करणारी औषधे, वेदनाशामक व आवश्यक उपचार देण्यात आले. सामान्य रुग्णांमध्ये 30 मिनिटांचा कालावधी यास लागतो. मात्र ही शस्त्रक्रिया विचारपूर्वक करावी लागल्याने तासभर वेळ लागल्याचे डॉ भागवतकर यांनी सांगितले. त्यांना डॉ शहानवाज जाफरी, डॉ आश्विन सावरकर आणि सहकाऱ्यांनी मदत केली.
वैद्यकीय भाषेत या स्थितीला डेकस्ट्रोकार्डिया असे म्हणतात. जन्मता ही अवस्था आईच्या पोटात बाळ असताना तयार होते. साधारणतः 9 ते 18 आठवड्यांच्या कालावधीत भ्रूणातील हृदय,आतड्यांची रचना निश्चित होत असते. त्या टप्प्यात काही जैविक कारणांमुळे किंवा अनुवंशिक घटकांमुळे हृदयाची दिशा बदलते. शरीराच्या उजव्या बाजूस हृदय विकसित होते अशा लोकांची हाडे अत्यंत ठिसूळ असतात आणि त्वचा पातळ असते. ही अवस्था अत्यंत दुर्मिळ असून लाखो लोकांमध्ये एखादा रुग्ण आढळतो. आपल्या देशात असे रुग्ण आतापर्यंत तरी आढळले नसल्याचे डॉ हितेंद्र भागवतकर यांनी स्पष्ट केले.
