सातारा : 99 व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाच्या निमित्ताने शाहूनगरी सातारा केवळ साहित्यिक कार्यक्रमांचे केंद्र ठरली नाही, तर ती मराठी मनाच्या भावविश्वाची राजधानी बनली. या संमेलनातील गझल व कवितांची मैफल हा त्यातील अत्यंत जिवंत, संवेदनशील आणि स्मरणात राहणारा अनुभव ठरला. सातारकरांसह राज्याच्या विविध भागांतून आलेले साहित्यिक रसिक या मैफलीत शब्दशः आणि भावार्थानेही रंगून गेले.
मैफल सुरू होण्याआधीच सभागृहात एक वेगळीच उत्कंठा जाणवत होती. गझल आणि कविता या दोन्ही प्रकारांनी मराठी साहित्याला केवळ सौंदर्य दिले नाही, तर समाजाला विचार करण्याची दिशा दिली आहे. याच जाणिवेतून रसिकांनी सभागृह भरून टाकले. पहिल्या शब्दापासूनच वातावरणात एक भारलेपण दाटून आले. जणू शब्द आणि स्वर हातात हात घालून रसिकांच्या मनात उतरायला सज्ज झाले होते.
कवितांच्या सादरीकरणाने या मैफलीत वैचारिक खोली निर्माण केली. ग्रामीण जीवन, शेतकऱ्यांचे प्रश्न, स्त्रीचे स्वातंत्र्य, माणूस-निसर्ग नाते, तसेच आधुनिक जगातील माणसाची कोंडी या विषयांवर आधारित कविता ऐकताना रसिक अंतर्मुख झाले. काही कवितांनी प्रश्न विचारले, काहींनी जखमा दाखवल्या, तर काहींनी आशेची पालवी फुलवली. कविता म्हणजे केवळ शब्दांची मांडणी नसून ती काळाशी संवाद साधणारी प्रक्रिया आहे, हे या सादरीकरणातून ठळकपणे जाणवले. एकूणच, 99 व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनातील गझल व कवितांची मैफल ही मराठी साहित्याच्या जिवंत परंपरेचा उत्सव ठरली. आजच्या डिजिटल, धावपळीच्या आणि अस्वस्थ काळातही शब्दांची ताकद कमी झालेली नाही, उलट ती अधिक तीव्रतेने जाणवते, याची साक्ष या मैफलीने दिली.
साताऱ्यात रंगलेली ही साहित्यिक सांज केवळ एका दिवसापुरती मर्यादित राहिली नाही; ती रसिकांच्या मनात दीर्घकाळ रेंगाळणारी ठरली. शब्दांनी मनाला स्पर्श केला, स्वरांनी भावना जाग्या केल्या आणि कवितांनी विचारांची नवी दारे उघडली याच अर्थाने ही गझल-कवितांची मैफल मराठी साहित्याच्या प्रवासातील एक उजळ, स्मरणीय क्षण ठरली.
या मैफलीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे कलाकार आणि रसिक यांच्यातील जिवंत संवाद. सातारा ही वैचारिक परंपरा लाभलेली भूमी असल्याने येथील रसिक केवळ ऐकणारे नव्हते, तर समजून घेणारे होते. प्रत्येक कवितेनंतर आणि गझलेनंतर मिळणारी दाद ही औपचारिक नव्हती, तर मनापासून आलेली होती. त्यामुळे सादरकर्त्यांनाही अधिक खुलेपणाने, प्रामाणिकपणे व्यक्त होता आले.
गझलेतून उमटले काळाचे प्रतिबिंब
गझल सादरीकरणात प्रेम, विरह, एकाकीपण, जीवनातील अपूर्णता यांचे सूक्ष्म पदर उलगडले गेले. मात्र, या गझला केवळ पारंपरिक प्रेम कवितेपुरत्या मर्यादित राहिल्या नाहीत. बदलत्या समाजातील अस्वस्थता, माणसाचे तुटलेले नाते, मूल्यांची घसरण आणि अंतर्मनातील संघर्ष यांचेही प्रभावी दर्शन घडले. शेयरोशायरीतील नेमके शब्द, अर्थपूर्ण मौन आणि सुरेल सादरीकरण यामुळे प्रत्येक गझल रसिकांच्या काळजात घर करून गेली. कधी टाळ्यांचा कडकडाट, तर कधी श्वास रोखून धरलेली शांतताही रसिकांची प्रतिक्रिया या गझलांच्या ताकदीची साक्ष देत होती.
