प्रशांत भंडारे
आटपाडी : माणदेशाच्या धार्मिक, सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक परंपरेत आटपाडीला वेगळे स्थान आहे. आटपाडी शहराची आणखी एक वैशिष्ट्यपूर्ण ओळख म्हणजे येथे भगवान महादेवाच्या उपासनेशी संबंधित पाच प्राचीन देवस्थानांची परंपरा आढळते. उत्तरेश्वर, कल्लेश्वर, परमेश्वर, सोमेश्वर आणि नंदीकेश्वर या पाच देवस्थानांना स्थानिक पातळीवर ‘पाच परमेश्वर’ म्हणून ओळखले जाते. एकाच शहरात महादेवाची पाच स्वतंत्र श्रद्धास्थाने असणे हे आटपाडीच्या धार्मिक परंपरेचे अनोखे उदाहरण मानले जाते.
कल्लेश्वर मंदिर हे आटपाडीतील महत्त्वाचे धार्मिक स्थळ मानले जाते. मंदिराच्या स्थापत्यरचनेबाबत स्थानिक पातळीवर हेमाडपंती परंपरेचा उल्लेख केला जातो. आटपाडीच्या या पाच देवस्थानांशी संबंधित अनेक लोककथा आणि श्रद्धा पिढ्यान्पिढ्या सांगितल्या जातात. आटपाडी तालुक्याच्या व्यापक धार्मिक परंपरेत खरसुंडीचे सिद्धनाथ देवस्थानदेखील अत्यंत महत्त्वाचे आहे. सिद्धनाथ हे शिवाचे रूप मानले जाते. त्यामुळे आटपाडी शहरातील पाच परमेश्वरांची परंपरा आणि खरसुंडीचे सिद्धनाथ देवस्थान यामुळे संपूर्ण परिसरातील शिवोपासनेची समृद्ध परंपरा अधोरेखित होते.
आजच्या काळात या प्राचीन मंदिरांकडे केवळ धार्मिक स्थळे म्हणून न पाहता त्यांचा ऐतिहासिक, स्थापत्य आणि सांस्कृतिक वारसा म्हणून अभ्यास होण्याची गरज आहे. मंदिरांची जुनी कागदपत्रे, शिलालेख, वास्तुरचना, स्थानिक आख्यायिका आणि उपलब्ध ऐतिहासिक नोंदी यांचे शास्त्रीय पद्धतीने संकलन झाल्यास धार्मिक इतिहासावर अधिक प्रकाश पडू शकतो. या वारशाचे संवर्धन आणि दस्तऐवजीकरण केल्यास भविष्यात आटपाडीच्या धार्मिक पर्यटनालाही चालना मिळू शकते.
