Ketan Agrawal Case Relationship Psychology: पुण्यातील 26 वर्षीय केतन अग्रवालच्या मृत्यूने संपूर्ण राज्य हादरले आहे. सुरुवातीला हा प्रकार ट्रेकिंगदरम्यान झालेला अपघात असल्याचे मानले जात होते. मात्र, पोलिस तपासात हे प्रकरण कथित हत्येचे असल्याचा दावा करण्यात आला आहे.
पोलिसांच्या मते, केतन अग्रवालची होणारी बायको सिया गोयल आणि तिचा कथित मित्र चेतन चौधरी यांनी लोहगड किल्ल्यावरून त्याला सुमारे 400 फूट खोल दरीत ढकलल्याचा आरोप आहे. या प्रकरणात दोन्ही आरोपींना अटक करण्यात आली असून तपास सुरू आहे. अंतिम निर्णय न्यायालय देणार आहे.
या घटनेनंतर सोशल मीडियावर एकच प्रश्न चर्चेत आहे "जर लग्न करायचंच नव्हतं, तर त्याची हत्या का केली? हत्या करण्याइतका टोकाचा निर्णय का घेतला गेला?" या प्रश्नाचे उत्तर शोधण्यासाठी मानसशास्त्र संशोधन काय सांगतं, ते समजून घेणं महत्त्वाचे ठरतं.
मानसशास्त्रज्ञ डॉ. बिंदा सिंह यांच्या मते, अशा घटनांकडे केवळ गुन्हा म्हणून पाहणे पुरेसे नसते. त्यामागे मानसिक, भावनिक आणि सामाजिक कारणांची गुंतागुंत असू शकते.
त्यांच्या मते, एखाद्या व्यक्तीला कुटुंबात स्वतःचे मत मांडण्याचे स्वातंत्र्य नसेल, तिच्या भावनांकडे दुर्लक्ष होत असेल किंवा ती दुसऱ्या नात्यात भावनिकदृष्ट्या गुंतलेली असेल, तर तिच्यावर मानसिक ताण निर्माण होऊ शकतो.
अनेकदा प्रेमाची भावना हळूहळू अतिरेकी आसक्तीत (Obsession) बदलते. अशा अवस्थेत काही व्यक्तींना योग्य-अयोग्य यातील फरक स्पष्टपणे समजत नाही आणि घाईघाईत चुकीचे निर्णय घेतले जाऊ शकतात.
डॉ. सिंह यांच्या मते, सोशल मीडियाच्या आभासी जगामुळेही काही व्यक्ती वास्तवापासून दूर जातात. मात्र, एखाद्या आरोपीची मानसिक अवस्था वैद्यकीय तपासणीशिवाय निश्चित सांगता येत नाही, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.
या विषयावर Australian Institute of Criminology (AIC) ने 2020 मध्ये प्रसिद्ध केलेल्या एका अभ्यासात महिला आरोपींकडून जोडीदाराच्या हत्येच्या 115 प्रकरणांचे विश्लेषण करण्यात आले.
या संशोधनानुसार, उपलब्ध माहिती असलेल्या प्रकरणांपैकी सुमारे 48 टक्के प्रकरणांमध्ये गुन्ह्याचे आधीच नियोजन करण्यात आले होते. काही घटनांमध्ये झोपेत असताना हल्ला करण्यात आला, तर काही ठिकाणी तिसऱ्या व्यक्तीची मदत घेण्यात आली होती.
या संशोधनात एक महत्त्वाची बाबही समोर आली. अनेक महिलांनी दीर्घकाळ घरगुती हिंसा, मानसिक किंवा शारीरिक छळ सहन केल्याचे आढळले. काही प्रकरणांमध्ये स्वसंरक्षणाचाही मुद्दा समोर आला. त्यामुळे सर्व घटनांकडे एकाच नजरेने पाहणे योग्य नसल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे.
AIC च्या अहवालानुसार, अशा प्रकरणांचे साधारणपणे तीन प्रकार पडतात.
दीर्घकाळ घरगुती हिंसा किंवा छळ सहन केलेल्या महिला.
नात्यातील वाद, मत्सर किंवा ब्रेकअपच्या पार्श्वभूमीवर घडलेले गुन्हे.
आर्थिक कारणे, नवीन प्रेमसंबंध किंवा इतर वैयक्तिक कारणांमुळे पूर्वनियोजित गुन्हे.
अहवालानुसार, काही प्रकरणांमध्ये तिसऱ्या व्यक्तीची मदत घेणे, आधीच नियोजन करणे किंवा अप्रत्यक्ष पद्धतीने गुन्हा करण्याचे प्रमाण तुलनेने अधिक दिसून आले.
तज्ज्ञांच्या मते, नाही. हे संशोधन ऑस्ट्रेलियातील जुन्या प्रकरणांवर आधारित आहे. केतन अग्रवाल प्रकरणात नेमके काय घडले, याचा निर्णय पोलिस तपास, फॉरेन्सिक पुरावे आणि न्यायालयातील सुनावणीवरच अवलंबून असेल.
तज्ज्ञांचे मत आहे की, एका चर्चित घटनेच्या आधारावर संपूर्ण समाज, सर्व महिला, सर्व पुरुष किंवा अरेंज मॅरेजबद्दल सर्वसाधारण निष्कर्ष काढणे चुकीचे आहे.
प्रत्येक गुन्ह्यामागे वेगवेगळी परिस्थिती, कौटुंबिक वातावरण, मानसिक अवस्था आणि वैयक्तिक निर्णय कारणीभूत असू शकतात. त्यामुळे अशा घटनांचा अभ्यास करताना मानसशास्त्र, गुन्हेगारीशास्त्र आणि कायदा या तिन्ही अंगांनी विचार करणे आवश्यक आहे.
सध्या केतन अग्रवाल मृत्यू प्रकरणाचा तपास सुरू असून, या प्रकरणातील अंतिम सत्य न्यायालयाच्या निर्णयानंतरच स्पष्ट होणार आहे. मात्र, या घटनेमुळे नातेसंबंधांमधील संवाद, मानसिक आरोग्य, कौटुंबिक दबाव आणि विवाहासंदर्भातील निर्णय या विषयांवर नव्याने चर्चा सुरू झाली आहे.
नोंद: या प्रकरणात पोलिसांनी आरोपपत्रानुसार संशयितांवर आरोप केले आहेत. न्यायालयाचा अंतिम निर्णय अद्याप झालेला नाही. त्यामुळे मजकुरात "कथित", "पोलिसांच्या तपासानुसार" अशा शब्दांचा वापर करण्यात आला आहे.
