नाशिक : नाशिक-त्र्यंबकेश्वर कुंभमेळा प्राधिकरण आणि नाशिक महानगरपालिका यांच्या माध्यमातून रामकाल पथ प्रकल्पाला वेग आला आहे. महानगरपालिकेद्वारे संकल्पित व अंमलात आणल्या जाणाऱ्या या प्रकल्पात वारसा संवर्धनासोबतच सिंहस्थ कुंभमेळ्यासाठी आवश्यक पायाभूत सुविधा उभारण्यावर भर दिला जात आहे.
केंद्र शासनाच्या स्पेशल असिस्टन्स टू स्टेट्स फॉर कॅपिटल इन्व्हेस्टमेंट योजनेअंतर्गत ९९ कोटींचा निधी प्राप्त झाला आहे. महानगरपालिकेच्या क्लीन गोदावरी ग्रीन बॉण्ड्सद्वारे १२ कोटी रुपये उभारण्यात आले आहेत. या प्रकल्पात रामकुंड, काळाराम मंदिर आणि सीतागुंफा या प्रमुख तीर्थस्थळांच्या परिसराचा समावेश आहे. वारसास्थळांचे जतन करत पादचारी-अनुकूल मार्ग, घाटांची सुधारणा, स्वच्छता सुविधा आणि नियोजित सार्वजनिक जागा विकसित करण्यात येत आहेत. रामकुंड परिसरात बदलण्याच्या खोल्या व पूरक सुविधा उभारल्या जात असून, मंदिर परिसरातील इमारतींचे पुनर्संचयितीकरण मूळ स्थापत्यशैलीशी सुसंगत साहित्य आणि तंत्र वापरून केले जात आहे.
नियोजनाचा भाग म्हणून स्थानिक उपजीविकेचा विचार करून स्वतंत्र विक्रेता क्षेत्र (वेंडिंग झोन) विकसित करण्यात येत आहेत, जे रामकाल पथच्या आराखड्याचा अविभाज्य भाग आहेत. प्रकल्पासाठी आवश्यक त्या ठिकाणी इमारती हटविण्यात आल्यास संबंधितांना बांधकाम टीडीआरचा वापर करून पीपीपी तत्त्वावर पर्यायी घरे उपलब्ध करून देण्यात आली आहेत.
वारसास्थळांच्या जतनासाठी चुन्याचे प्लास्टर, पारंपरिक बांधकाम पद्धती आणि मूळ स्वरूपाशी सुसंगत साहित्याचा वापर करण्यात येत आहे. घाट परिसरातील विद्यमान घटक जपून त्यांचा समावेश नव्या विकासकामांमध्ये करण्यात आला आहे, ज्यामुळे सांस्कृतिक सलगता कायम राहणार आहे. भाविकांच्या सोयीसाठी स्वतंत्र पादचारी मार्ग, सुधारित गर्दी व्यवस्थापन आणि नियोजित सार्वजनिक जागांमुळे कुंभमेळ्याच्या काळात हालचाल अधिक सुलभ होणार आहे. ज्येष्ठ नागरिक आणि दिव्यांगांसाठी रॅम्प, रेलिंग आणि टॅक्टाइल मार्गांचा समावेश करण्यात आला आहे. पर्यावरणपूरक उपाययोजनांमध्ये कचरा व्यवस्थापन, स्थानिक वृक्षारोपण, प्लास्टिकमुक्त क्षेत्र, नदीकाठ संवर्धन आणि ई-वाहतूक यांचा समावेश आहे.
प्रकल्प ठळक बाबी
प्रकल्प निधी : केंद्र शासन ९९ कोटी
क्लीन गोदावरी ग्रीन बॉण्ड्स : १२ कोटी
मुख्य उद्देश : कुंभमेळा २०२७ ची तयारी
प्रमुख स्थळे : रामकुंड, काळाराम मंदिर, सीतागुंफा
वारसा जतन :
मराठा स्थापत्यशैलीवर आधारित रचना
पारंपरिक साहित्य आणि तंत्रांचा वापर
सुसंवादी नक्षीकाम
वेंडिंग झोनचा समावेश
पीपीपी तत्त्वावर पर्यायी घरे (कन्स्ट्रक्शन टीडीआर)
पादचारी मार्ग आणि गर्दी व्यवस्थापन सुधारणा
घाट, बदलण्याच्या खोल्या व स्वच्छता सुविधा
दिव्यांगांसाठी सुलभ सुविधा, पर्यावरणपूरक उपाययोजना
पर्यटन व रोजगाराला चालना
रामकाल पथ प्रकल्प महानगरपालिकेद्वारे वारसा जतन, स्थानिक रचना न बिघडवता राबविण्यात येत आहे. त्याचबरोबर नियोजित वेंडिंग झोन आणि सुधारित सार्वजनिक सुविधा यांचा समावेश करण्यात आला आहे. ज्या ठिकाणी पुनर्विकास आवश्यक होता, तेथे पीपीपी तत्त्वावर बांधकाम टीडीआरचा वापर करून पर्यायी घरे उपलब्ध करून देण्यात आली आहेत.
- मनीषा खत्री, आयुक्त, महानगरपालिका, नाशिक
सिंहस्थ कुंभमेळ्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर भाविकांची ये-जा लक्षात घेऊन पायाभूत सुविधा उभारल्या जात आहेत. त्याचवेळी नाशिकच्या वारशाचा सन्मान राखत विकास साधणे हे आमचे प्राधान्य आहे.
- शेखर सिंह, आयुक्त, कुंभमेळा प्राधिकरण
