संतोष जोशी
नांदेड : दक्षिण मध्य रेल्वेच्या नांदेड विभागाने प्रवाशांच्या सुरक्षिततेला सर्वोच्च प्राधान्य देत आणखी एक महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. रेल्वे गाड्यांमधील तांत्रिक बिघाड वेळीच ओळखून अपघात टाळण्यासाठी विभागात हॉट ॲक्सल बॉक्स डिटेक्टर या अत्याधुनिक सुरक्षा यंत्रणेचा विस्तार करण्यात आला आहे.
विभागांतर्गत येणाऱ्या मिरखेल आणि उमराम येथे दोन नवीन डिटेक्टर कार्यान्वित करण्यात आले असून, यामुळे नांदेड विभागातील या सुरक्षा केंद्रांची संख्या आता पाचवर पोहोचली आहे. भारतीय रेल्वेला अधिक सुरक्षित, स्मार्ट आणि कार्यक्षम बनवण्यासाठी नांदेड विभाग सातत्याने अशा आधुनिक सुरक्षा उपाययोजना राबवत असल्याची माहिती रेल्वे प्रशासनाने दिली आहे.
केंद्रांची संख्या 3 वरून 5 वर
नांदेड विभागात रेल्वे सुरक्षा अधिक चोख करण्यासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर वाढवला जात आहे. यापूर्वी विभागात केवळ मुगट, बसमत आणि दौलताबाद या तीनच ठिकाणी हॉट ॲक्सल बॉक्स डिटेक्टर यंत्रणा कार्यरत होती. आता मिरखेल आणि उमराम येथील दोन नवीन यंत्रणा 27 मे 2026 पासून सेवेत दाखल झाल्याने ही संख्या पाच झाली आहे. यामुळे मुख्य मार्गावरून धावणाऱ्या गाड्यांची सुरक्षा अधिक मजबूत झाली आहे.
कसे करते काम हे तंत्रज्ञान?
हॉट ॲक्सल बॉक्स डिटेक्टर ही संपूर्णपणे स्वयंचलित आणि अत्याधुनिक प्रणाली आहे. रेल्वे गाडी तिच्या सामान्य वेगाने जात असताना, हे तंत्रज्ञान गाडीच्या ॲक्सल बेअरिंग आणि कार्ट्रिज टेपर रोलर बेअरिंग चे तापमान अचूकपणे मोजते. धावत्या गाडीच्या बेअरिंगमध्ये काही बिघाड होऊन तापमान असामान्यपणे वाढल्यास, ही यंत्रणा संबंधित रेल्वे नियंत्रण कक्ष आणि अधिकाऱ्यांना तात्काळ रिअल-टाइम अलर्ट (सूचना) पाठवते.
यंत्रणेचे मुख्य फायदे
सुरक्षिततेत वाढ: प्रवासी आणि मालवाहतूक गाड्यांचा प्रवास अधिक सुरक्षित व विश्वासार्ह होईल.
नुकसान टळणार: रोलिंग स्टॉक आणि रेल्वेच्या पायाभूत सुविधांचे मोठे नुकसान टळेल.
वेळेची बचत: तांत्रिक बिघाड लवकर समजल्याने रेल्वे वाहतुकीतील अडथळे आणि सेवा खंडित होण्याचे प्रमाण कमी होईल.
प्रभावी देखभाल: दोषांचे वेळेत निदान झाल्यामुळे रेल्वे इंजिनिअर्सना देखभालीचे नियोजन अधिक प्रभावीपणे करता येईल.
कसे करते काम हे तंत्रज्ञान?
हॉट ॲक्सल बॉक्स डिटेक्टर ही संपूर्णपणे स्वयंचलित आणि अत्याधुनिक प्रणाली आहे. रेल्वे गाडी तिच्या सामान्य वेगाने जात असताना, हे तंत्रज्ञान गाडीच्या ॲक्सल बेअरिंग आणि कार्ट्रिज टेपर रोलर बेअरिंग चे तापमान अचूकपणे मोजते. धावत्या गाडीच्या बेअरिंगमध्ये काही बिघाड होऊन तापमान असामान्यपणे वाढल्यास, ही यंत्रणा संबंधित रेल्वे नियंत्रण कक्ष आणि अधिकाऱ्यांना तात्काळ रिअल-टाइम अलर्ट (सूचना) पाठवते.
अपघातांना बसणार आळा
बऱ्याचदा रेल्वेच्या चाकांचे बेअरिंग तापल्यामुळे (हॉट ॲक्सल) मोठे अपघात होण्याची शक्यता असते. मात्र, या नव्या तंत्रज्ञानामुळे किरकोळ दोष गंभीर बिघाडात रूपांतरित होण्यापूर्वीच ओळखता येतील. रेल्वे प्रशासनाला धावती गाडी थांबवून किंवा पुढील स्थानकावर तातडीने प्रतिबंधात्मक उपाययोजना करणे सोपे होणार आहे.
