आजच्या धावपळीच्या जीवनात पालकत्व ही एक मोठी जबाबदारी बनली आहे. पालकत्व म्हणजे केवळ मुलांना वाढवणे, खाऊ-पिऊ घालणे किंवा शिक्षण देणे एवढेच नाही, तर त्यांच्या मनात आनंद, आत्मविश्वास, सुरक्षितता आणि सकारात्मक विचारांची पायाभरणी करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. मात्र अनेक वेळा पालक नकळत अशा काही सवयी अंगीकारतात, ज्या मुलांच्या मानसिक आरोग्यावर वाईट परिणाम करू शकतात.
तज्ज्ञांच्या मते, मुलांचे वर्तन, त्यांचा आत्मविश्वास आणि भावनिक स्थैर्य हे पालकांच्या वागणुकीवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असते. जर पालकांची परवरिश नकारात्मक पद्धतीने झाली, तर मुले आतून अस्वस्थ, घाबरलेली किंवा आत्मविश्वासहीन होऊ शकतात. अशा मुलांना आनंदी राहणे कठीण जाते आणि त्याचा परिणाम त्यांच्या शिक्षणावर, मित्रमैत्रिणींशी असलेल्या नात्यांवर तसेच भविष्यातील आयुष्यावरही दिसून येतो.
आजकाल अनेक पालक आपल्या मुलांकडून जास्त अपेक्षा ठेवतात. सतत अभ्यास, स्पर्धा आणि इतरांशी तुलना यामुळे मुलांवर अनावश्यक ताण येतो. यामुळे मुले स्वतःला अपयशी समजू लागतात आणि हळूहळू त्यांच्या मनात नकारात्मक भावना निर्माण होतात. पालकांनी हे लक्षात घ्यावे की प्रत्येक मूल वेगळे असते आणि प्रत्येकाची क्षमता वेगळी असते.
काही पालक खूप कठोर शिस्त लावतात. लहान चुका झाल्यावरही ओरडणे, शिक्षा करणे किंवा प्रेम न दाखवणे यामुळे मुलांच्या मनात भीती निर्माण होते. अशी मुले आपली मते मांडण्यास घाबरतात आणि पालकांपासून दुरावू लागतात. याउलट, खूप जास्त मोकळीक देणारे पालकही मुलांच्या सवयी बिघडवू शकतात. योग्य मार्गदर्शन आणि प्रेमळ शिस्त यामध्ये संतुलन असणे आवश्यक आहे.
अनेक वेळा पालक आपल्या मुलांचे ऐकून घेत नाहीत. मुलांना काय वाटते, त्यांना काय हवे आहे, याकडे दुर्लक्ष केले जाते. यामुळे मुलांना आपण महत्त्वाचे नाही, अशी भावना येऊ लागते. संवादाचा अभाव हा मुलांच्या आनंदात मोठा अडथळा ठरतो. मुलांशी मोकळेपणाने बोलणे, त्यांचे विचार समजून घेणे अत्यंत गरजेचे आहे.
तज्ज्ञ असेही सांगतात की सतत टीका करणे किंवा मुलांच्या चुका वारंवार आठवण करून देणे ही एक चुकीची पेरेंटिंग शैली आहे. यामुळे मुलांचा आत्मविश्वास कमी होतो. त्याऐवजी मुलांच्या चांगल्या गोष्टींचे कौतुक करणे आणि चुकांमधून शिकण्याची संधी देणे अधिक योग्य ठरते.
आजच्या डिजिटल युगात पालक स्वतःच मोबाइल, टीव्ही किंवा कामात गुंतलेले असतात. मुलांसोबत वेळ न घालवल्यामुळे मुलांना एकटेपणा जाणवतो. पालकांचा थोडासा वेळ, प्रेमळ स्पर्श आणि संवाद मुलांच्या आनंदासाठी खूप महत्त्वाचा असतो.
एकूणच, पालकांनी हे समजून घेणे गरजेचे आहे की मुलांचे मानसिक आरोग्य हे त्यांच्या भविष्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. प्रेम, संवाद, समजूतदारपणा आणि सकारात्मक वातावरण दिल्यास मुले नक्कीच आनंदी, आत्मविश्वासी आणि जबाबदार नागरिक बनू शकतात.
