Elon Musk's Concern over India's Declining Birth Rate; Fertility rate below replacement level
पुढारी ऑनलाईन : टेस्ला आणि स्पेसएक्सचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) Elon Musk यांनी भारतातील घटत्या जन्मदराविषयी चिंता व्यक्त केली आहे. त्यांच्या मते, भारताचा जन्मदर आता "रिप्लेसमेंट लेव्हल" (लोकसंख्या स्थिर ठेवण्यासाठी आवश्यक असलेला दर) पेक्षा खाली गेला असून, याचा भविष्यात देशाच्या लोकसंख्येच्या रचनेवर मोठा परिणाम होऊ शकतो.
सोशल मीडिया एक्सवर डेटा शेअर
एलन मस्क यांनी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म एक्स (पूर्वीचे ट्विटर) वरील एका पोस्टचा संदर्भ देत ही टिप्पणी केली. त्यांनी म्हटले की, भारतातील सुशिक्षित वर्गामध्ये जन्मदर अनेक वर्षांपूर्वीच रिप्लेसमेंट लेव्हलच्या खाली गेला होता.
मस्क यांनी ज्या आकडेवारीचा उल्लेख केला, त्यानुसार भारताचा एकूण प्रजनन दर (Total Fertility Rate - TFR) सुमारे 1.9 वर आला आहे. लोकसंख्या स्थिर ठेवण्यासाठी आवश्यक असलेला रिप्लेसमेंट लेव्हल दर 2.1 मानला जातो.
मोठ्या शहरांमध्ये आणखी वेगाने घट
अहवालानुसार, देशाची राजधानी Delhi येथे प्रजनन दर सुमारे 1.2 पर्यंत घसरला आहे, जो अनेक विकसित देशांच्या तुलनेतही कमी मानला जातो.
तज्ज्ञांच्या मते, शहरी भागांमध्ये शिक्षणाची वाढ, बदलती जीवनशैली आणि आर्थिक कारणांमुळे कुटुंबाचा आकार सातत्याने लहान होत आहे.
संयुक्त राष्ट्रांच्या अहवालातही पुष्टी
United Nations Population Fund (UNFPA) च्या 2025 च्या State of World Population अहवालातही भारताचा प्रजनन दर 2.1 च्या खाली घसरून 1.9 वर आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.
अहवालानुसार, भारत हा सध्या जगातील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेला देश आहे. मात्र, लोकसंख्यावाढीचा वेग हळूहळू कमी होत असल्याचेही त्यात सांगण्यात आले आहे.
लोकसंख्येच्या प्रवाहात मोठा बदल
सध्या भारताची लोकसंख्या 1.46 अब्जांहून अधिक आहे. तज्ज्ञांच्या मते, आगामी दशकांमध्ये घटता जन्मदर देशाच्या आर्थिक रचनेवर, कामगार बाजारपेठेवर आणि सामाजिक संतुलनावर परिणाम करू शकतो.
तथापि, अहवालात असेही नमूद करण्यात आले आहे की आरोग्य आणि शिक्षण क्षेत्रात भारताने लक्षणीय प्रगती केली आहे. मात्र, सामाजिक विषमता, बालविवाह आणि महिलांशी संबंधित विविध आव्हाने अजूनही कायम आहेत.
