Educated Unemployment: जास्त शिकूनही लोक बेरोजगार का?

Educated Unemployment: भारतामध्ये शिक्षणाची पातळी वाढत असतानाही अनेक पदवीधर आणि पदव्युत्तर तरुणांना रोजगारासाठी संघर्ष करावा लागत आहे.

Published on:

10 Aug 2026, 10:07 am

शिक्षण वाढतंय, पण रोजगार कुठे?

आजच्या काळात शिक्षणाला यशाची पहिली पायरी मानलं जातं. अधिक शिक्षण घेतलं की चांगली नोकरी मिळेल, असं सर्वसाधारणपणे मानलं जातं. मात्र, वास्तवात चित्र काहीसं वेगळं दिसतं. शिक्षणाची पातळी वाढत असताना रोजगार मिळवण्याचं आव्हानही वाढताना दिसत आहे.

जास्त शिकलेलेच जास्त बेरोजगार? : शिक्षण आणि रोजगार यांच्यात सरळ संबंध असायला हवा. म्हणजे अधिक शिक्षण घेतलं की रोजगाराच्या संधी अधिक मिळायला हव्यात. पण भारतात अनेकदा याच्या उलट चित्र दिसतं. विशेषतः पदवी आणि पदव्युत्तर शिक्षण घेतलेल्या तरुणांना त्यांच्या शिक्षणाला साजेशी नोकरी मिळवण्यासाठी मोठा संघर्ष करावा लागतो.

निरक्षरांपासून पदव्युत्तरांपर्यंत... : एमकेसीएलचे चीफ मेंटॉर विवेक सावंत यांच्या मते, भारतात निरक्षर लोकांमधील बेरोजगारीचे प्रमाण अत्यंत कमी आहे, तर पदवीधर आणि पदव्युत्तर शिक्षितांमध्ये बेरोजगारीचे प्रमाण देशाच्या एकूण बेरोजगारीच्या तुलनेत अनेक पटींनी अधिक आहे. केवळ पदवी मिळवणे म्हणजे रोजगाराची हमी नाही.

मग शिक्षणाचा फायदा काय? : आज कंपन्यांना केवळ पदवीधारक कर्मचारी नको असतात. त्यांना काम प्रत्यक्षात करून दाखवता येणारे कर्मचारी हवे असतात. समस्या इथेच निर्माण होते. शिक्षण घेताना अनेक विद्यार्थ्यांचे लक्ष परीक्षा, गुण आणि पदवी मिळवण्यावर केंद्रित असते. मात्र, त्या शिक्षणाचा प्रत्यक्ष कामाच्या ठिकाणी उपयोग कसा करायचा, यावर पुरेसा भर दिला जात नाही.

शिक्षण आणि कौशल्य : विद्यापीठातून मिळणारे शिक्षण आणि उद्योगांना आवश्यक असलेली कौशल्ये यांच्यामध्ये मोठी दरी असल्याचे अनेकदा दिसून येते. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याकडे विशिष्ट विषयाची पदवी असू शकते; पण त्याला संवाद कौशल्य, डिजिटल कौशल्य, समस्या सोडवण्याची क्षमता, टीममध्ये काम करण्याची सवय किंवा प्रत्यक्ष तांत्रिक कामाचा अनुभव नसेल, तर नोकरी करताना अडचणी येऊ शकतात.

शिक्षण रोजगाराशी जोडण्याची गरज : शिक्षणाचा उद्देश केवळ परीक्षा पास होणे किंवा पदवी मिळवणे एवढाच राहू नये. विद्यार्थ्यांनी शिकलेल्या ज्ञानाचा वापर प्रत्यक्ष समस्यांवर करता येणे आवश्यक आहे. यासाठी शिक्षणव्यवस्थेत उद्योगांच्या गरजा, इंटर्नशिप, प्रात्यक्षिक प्रशिक्षण, प्रोजेक्ट्स आणि रोजगाराभिमुख कौशल्यांना अधिक महत्त्व देण्याची गरज आहे.

पदवी म्हणजे नोकरीची हमी नाही : दरवर्षी लाखो विद्यार्थी पदवी घेऊन रोजगाराच्या बाजारात प्रवेश करतात. मात्र, उपलब्ध नोकऱ्यांची संख्या आणि त्यासाठी आवश्यक कौशल्ये यामध्ये तफावत असेल, तर पदवीधरांची संख्या वाढूनही बेरोजगारी कमी होईलच असे नाही. त्यामुळे ‘पदवी मिळाली म्हणजे नोकरी मिळेल’ हा समज बदलण्याची वेळ आली आहे.

मग विद्यार्थ्यांनी काय करावं? : आजच्या रोजगाराच्या बाजारात विद्यार्थ्यांनी आपल्या मुख्य शिक्षणासोबत अतिरिक्त कौशल्ये विकसित करणे गरजेचे आहे. डिजिटल तंत्रज्ञान, संवाद कौशल्य, इंग्रजी आणि इतर भाषांचे ज्ञान, डेटा समजून घेण्याची क्षमता, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, तांत्रिक कौशल्ये, समस्या सोडवण्याची क्षमता आणि टीमवर्क यांसारख्या कौशल्यांना रोजगाराच्या दृष्टीने मोठे महत्त्व आहे.

शिक्षणव्यवस्थेसमोर मोठं आव्हान: खरा प्रश्न विद्यार्थ्यांनी किती वर्षे शिक्षण घेतलेला आहे हा नाही. तर त्यांनी त्या काळात प्रत्यक्ष आयुष्यात आणि कामाच्या ठिकाणी उपयोगी पडतील अशी कौशल्ये किती आत्मसात केली आहेत, हा आहे. शिक्षण आणि उद्योग यांच्यातील अंतर कमी झालं, तर पदवीधर तरुणांना रोजगाराच्या संधी मिळवणं अधिक सोपं होऊ शकतं.

भविष्यातील शिक्षणाची दिशा: शिक्षण आणि रोजगार यांच्यातील दरी कमी करण्यासाठी केवळ विद्यार्थ्यांनीच नव्हे, तर शिक्षणसंस्था, उद्योग आणि सरकारनेही एकत्रित प्रयत्न करण्याची गरज आहे. कारण भविष्यात केवळ ‘मी काय शिकलो?’ हा प्रश्न पुरेसा ठरणार नाही. त्यासोबत ‘मी काय करू शकतो?’ आणि ‘माझ्या कौशल्याचा प्रत्यक्ष उपयोग कुठे होऊ शकतो?’ हे प्रश्न अधिक महत्त्वाचे ठरणार आहेत. शिक्षणाची खरी ताकद पदवीमध्ये नाही, तर त्या शिक्षणातून निर्माण होणाऱ्या कौशल्यात आहे.

Unemployment

education

Educational plans

educational

Unemployment in india

Educational Institute