What is the proper way to worship God—should the puja be performed while standing or sitting? The scriptures lay down the rules
पुढारी ऑनलाईन : ईश्वराची आराधना प्रत्येकजण आपल्या श्रद्धेनुसार करतो. काही लोक उभे राहून पूजा पूर्ण करतात, तर काहीजण बसून पूजा करतात. अशावेळी अनेकांच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, देवाची पूजा उभे राहून करावी की बसून? जाणून घेऊया पूजेशी संबंधित या नियमांमागील धार्मिक मान्यता.
सनातन धर्मात पूजा-पाठ हा मनःशांती मिळवण्याचा आणि ईश्वराप्रती श्रद्धा व्यक्त करण्याचा एक महत्त्वाचा मार्ग मानला जातो. बहुतांश लोक आरामात बसून पूजा-पाठ करतात, मात्र काहीजण उभे राहूनही ईश्वराची आराधना करताना दिसतात. धार्मिक मान्यतेनुसार, या दोन्ही पद्धतींना वेगवेगळे महत्त्व आहे.
पूजा करताना बसणे का आवश्यक मानले जाते आणि आरती उभे राहून का केली जाते? पूजेच्या वेळी आसन, दिशा आणि इतर काही नियमांचाही विचार केला जातो. चला तर मग, जाणून घेऊया पूजा-पाठाशी संबंधित काही धार्मिक मान्यता आणि नियम.
पूजा करण्यासाठी बसणे का आवश्यक?
धार्मिक मान्यतेनुसार, नियमित पूजा-पाठ करताना व्यक्तीने आसनावर बसूनच भगवंतांचे ध्यान आणि आराधना करावी. यामुळे शरीर स्थिर राहते आणि मन एकाग्र करण्यास मदत होते.
याउलट, उभे राहिल्यास शरीरात काही प्रमाणात अस्थिरता राहू शकते आणि त्यामुळे पूजेच्या वेळी मन विचलित होण्याची शक्यता असते. म्हणूनच विधिपूर्वक पूजा करताना आसनावर बसण्याची परंपरा असल्याचे मानले जाते.
आरती नेहमी उभे राहून का केली जाते?
पूजा आणि आरतीच्या नियमांमध्ये काही फरक मानला जातो. भगवानाची आरती करताना भक्त आपल्या जागेवर उभे राहून श्रद्धा आणि भक्तिभावाने आराधना करतात.
तर पूजा, मंत्रजप, ध्यान आणि साधनेशी संबंधित इतर धार्मिक विधी आसनावर बसून करण्याची परंपरा आहे.
परिक्रमा देखील उभे राहून
पूजा पूर्ण झाल्यानंतर देवी-देवतांची परिक्रमा उभे राहून करण्याची परंपरा आहे. मूर्ती किंवा पूजा स्थळाची परिक्रमा करताना मनात श्रद्धा आणि भक्तिभाव ठेवावा. धार्मिक मान्यतेनुसार, परिक्रमा हा पूजेचा एक महत्त्वाचा भाग मानला जातो.
पूजेदरम्यान योग्य दिशेची काळजी घ्या
पूजा करताना दिशेलाही विशेष महत्त्व दिले जाते. धार्मिक मान्यतेनुसार, पूजा करताना व्यक्तीचे मुख पूर्व किंवा उत्तर दिशेकडे असणे शुभ मानले जाते. मात्र घराची रचना, पूजा घराची जागा किंवा उपलब्ध जागेनुसार यामध्ये व्यावहारिक बदल होऊ शकतो.
आसनावर बसूनच पूजा करा
पूजा करण्यासाठी स्वच्छ आणि स्वतंत्र आसनाचा वापर करावा. थेट जमिनीवर बसून पूजा करण्याऐवजी आसनावर बसून पूजा करण्याची परंपरा आहे. पूजा झाल्यानंतर आसनाखालील भूमीला नमस्कार करण्याचीही धार्मिक मान्यता काही ठिकाणी आढळते.
पवित्र वस्तूंचा योग्य सन्मान करा
शाळिग्राम, शिवलिंग, शंख, जानवे तसेच देवी-देवतांच्या मूर्ती यांसारख्या पवित्र वस्तू थेट जमिनीवर ठेवू नयेत. त्या स्वच्छ वस्त्र, आसन किंवा योग्य पात्रावर ठेवाव्यात.
पूजा आणि आरतीच्या वेळी स्वच्छतेची विशेष काळजी घ्यावी. तसेच डोके झाकणे हे अनेक धार्मिक परंपरांमध्ये भगवानाप्रती आदर, श्रद्धा आणि विनम्रतेचे प्रतीक मानले जाते.
टीप: वरील माहिती धार्मिक मान्यता आणि परंपरांवर आधारित आहे. वेगवेगळ्या संप्रदाय, कुटुंबपरंपरा आणि प्रदेशानुसार पूजा-पद्धतींमध्ये काही फरक असू शकतो.
