Kakanmath temple
मुरैना: मध्य प्रदेशातील मुरैना जिल्ह्यातील सिहोनिया गावात एक असे मंदिर आहे, जे पाहून असे वाटते की ते कोणत्याही क्षणी कोसळू शकेल. हे मंदिर म्हणजे 'काकन मठ'. मंदिराचे दगड सिमेंट किंवा चुन्याशिवाय केवळ एकमेकांवर रचल्यासारखे वाटतात. तरीही शतकांपासून ते वादळ-वाऱ्याचा सामना करत दिमाखात उभे आहे. ११ व्या शतकातील हे ऐतिहासिक शिवमंदिर आज केवळ त्याच्या अद्भूत वास्तुकलेसाठीच नाही, तर त्याभोवती फिरणाऱ्या रहस्यमयी कथा आणि लोकमान्यतेमुळे देशभरातील पर्यटकांसाठी आकर्षणाचा केंद्रबिंदू ठरत आहे.
कच्छपघात घराण्यातील राजा कीर्तीराज याने ११ व्या शतकात हे भव्य मंदिर बांधले. भगवान शिवाला समर्पित असलेल्या या मंदिराची रचना अत्यंत वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. हे मंदिर बांधताना सिमेंट, चुना किंवा कोणत्याही जोडणाऱ्या घटकाचा वापर करण्यात आलेला नाही. ‘ड्राय स्टोन’ तंत्रज्ञानाचा वापर करून केवळ एकावर एक प्रचंड मोठे दगड रचून हे मंदिर उभे केले गेले आहे. जरी हे मंदिर पाहताना अस्थिर किंवा पडेल असे वाटत असले, तरीही ते शतकानुशतके भक्कमपणे उभे आहे. या अनोख्या बांधणीमुळे या ठिकाणाभोवती अनेक दंतकथा आणि समजुती निर्माण झाल्या आहेत.
स्थानिक लोककथांनुसार, हे मंदिर मानवांनी नाही, तर आत्म्यांनी किंवा अलौकिक शक्तींनी एका रात्रीत बांधले होते. असे म्हटले जाते की, या अदृश्य शक्तींनी मंदिर उभारण्यासाठी रात्रभर दगड रचण्याचे काम केले. मात्र, पहाटेची पहिली किरणे दिसताच त्या अचानक नाहीशा झाल्या आणि मंदिर अपूर्णच राहिले. लोकांचा असा विश्वास आहे की, मंदिराचे विचित्र आणि अस्थिर दिसणारे स्वरूप हाच या अलौकिक घटनेचा पुरावा आहे.
याबाबत आणखी एक कथाही प्रचलित आहे. असे मानले जाते की, राजा कीर्तिराज यांना भगवान शिवासाठी एक भव्य मंदिर बांधण्याची इच्छा होती, परंतु बांधकामादरम्यान त्यांना अनेक अडथळ्यांचा सामना करावा लागला. तेव्हा भगवान शिव राजाच्या स्वप्नात आले आणि त्यांनी सांगितले की, जर या प्रक्रियेला कोणत्याही मानवाने पाहिले नाही, तर हे मंदिर एका रात्रीत पूर्ण होऊ शकते. राजाने गावकऱ्यांना त्या रात्री घराबाहेर न पडण्याचा आदेश दिला. मात्र, एका लहान मुलाला कुतूहल वाटले आणि त्याने चोरून बाहेर पाहिले. त्या रहस्यमय कारागिरांना आपण पाहिले जात आहोत याची जाणीव होताच, त्यांनी त्वरित काम थांबवले आणि मंदिर अपूर्णच राहिले.
इतिहासकारांच्या मते, या मंदिरामागची खरी कथा तितकीशी रहस्यमय किंवा अलौकिक नाही. असे मानले जाते की, हे मंदिर कच्छपघात घराण्याच्या राजवटीत बांधले गेले होते, ज्यांनी मध्य भारतातील मोठ्या भूभागावर राज्य केले होते. या मंदिराच्या वैशिष्ट्यपूर्ण आणि वेगळ्या दिसण्यामागील कारण म्हणजे, कालांतराने याच्या आसपासची इतर मंदिरे आणि वास्तू नष्ट झाल्या आणि केवळ मुख्य मंदिरच शिल्लक राहिले. पुरातत्वीय अभ्यासांवरून असे दिसून येते की, मूळतः या मुख्य वास्तूच्या भोवती 'पंचायतन' शैलीतील अनेक लहान मंदिरे उभारलेली होती. कालांतराने भूकंप आणि नैसर्गिक कारणांमुळे इतर सर्व वास्तू कोसळल्या.
तुम्ही इतिहासकारांचे म्हणणे ऐका किंवा भूतांच्या कथांवर विश्वास ठेवा, एक गोष्ट निश्चित आहे: काकनमत मंदिर खरोखरच अद्वितीय आहे. याची उंची, दगडी बांधकाम आणि स्थान यांमुळे मध्य भारतातील सर्वात वैशिष्ट्यपूर्ण अशा मंदिरांच्या अवशेषांपैकी हे एक मानले जाते. कदाचित हेच याच्या कथेतील खरे गूढ आहे. हे हजार वर्षे जुने मंदिर आजही उभे आहे; जरी ते कोणत्याही क्षणी कोसळेल असे वाटत असले, तरीही ते भक्कमपणे उभे आहे.
