Bank Job AI: देशातील बँकिंग क्षेत्र झपाट्याने डिजिटल होत असून कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), ऑटोमेशन आणि अत्याधुनिक तंत्रज्ञानामुळे बँकांच्या कामकाजाची पद्धत बदलत आहे. या बदलाचा परिणाम आता कर्मचाऱ्यांवरही होत आहे. HDFC Bank, Axis Bank आणि Kotak Mahindra Bank या देशातील तीन प्रमुख खासगी बँकांमधील एकूण कर्मचारी संख्येत गेल्या वर्षभरात 7,700 हून अधिक घट झाली आहे.
उपलब्ध माहितीनुसार, या तीन बँकांमधील एकत्रित कर्मचारी संख्या 3,93,028 वरून 3,85,300 इतकी झाली आहे. म्हणजेच एका वर्षात सुमारे 7,700 कर्मचाऱ्यांची घट झाली असून ही घट सुमारे 2 टक्के आहे. विशेष म्हणजे, हा बदल अशा काळात झाला आहे जेव्हा देशभरात डिजिटल बँकिंगचा विस्तार होत आहे, ग्राहकांची संख्या वाढत आहे आणि नवीन शाखाही सुरू केल्या जात आहेत.
HDFC Bank मध्ये गेल्या आर्थिक वर्षात 3,343 कर्मचाऱ्यांची घट झाली आहे. मात्र, बँकेने यामागे मोठ्या प्रमाणावर नोकरकपात नसल्याचे स्पष्ट केले आहे. बँकेच्या म्हणण्यानुसार, AI आणि ऑटोमेशनमुळे बॅक-ऑफिसमधील अनेक प्रक्रिया अधिक जलद आणि कार्यक्षम झाल्या आहेत. त्यामुळे काही कर्मचाऱ्यांना अंतर्गत विभागांमधून ग्राहकांशी थेट संबंधित कामांमध्ये नियुक्त करण्यात आले आहे.
Kotak Mahindra Bank मध्ये कर्मचारी संख्येत 1,269 ने घट झाली आहे. बँकेच्या म्हणण्यानुसार, भरती पूर्णपणे थांबलेली नाही. उलट, आता पारंपरिक पदांपेक्षा AI, क्लाउड कॉम्प्युटिंग, इंजिनिअरिंग, डेटा आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाशी संबंधित कौशल्य असलेल्या उमेदवारांना अधिक प्राधान्य दिले जात आहे. तसेच, विद्यमान कर्मचाऱ्यांचा विविध विभागांमध्ये अधिक परिणामकारक वापर केल्यानेही एकूण कर्मचारी संख्या कमी झाली आहे.
Axis Bank मध्ये गेल्या वर्षभरात 3,116 कर्मचाऱ्यांची संख्या कमी झाली. व्यवसायाचा विस्तार आणि ग्राहकसंख्या वाढत असतानाही कर्मचारी संख्येत घट झाल्याने अनेकांच्या भुवया उंचावल्या आहेत. मात्र, बँकेने स्पष्ट केले की AI मुळे थेट नोकरकपात करण्यात आलेली नाही. AI चा वापर कामकाजाचा वेग वाढवणे, सेवा अधिक अचूक करणे आणि ग्राहकांना जलद सुविधा देण्यासाठी केला जात आहे.
बँकांच्या मते, या बदलाचा ग्राहकांवर नकारात्मक परिणाम होण्याची शक्यता कमी आहे. उलट AI मुळे कर्ज मंजुरी, व्यवहारांची पडताळणी, ग्राहकांच्या तक्रारींचे निवारण आणि डिजिटल सेवा अधिक जलद व कार्यक्षम होऊ शकतात. त्यामुळे ग्राहकांचा वेळ वाचण्यास आणि सेवा अधिक दर्जेदार होण्यास मदत होईल.
या तीनही बँकांमध्ये भरती सुरूच आहे. मात्र, भरतीचे स्वरूप आता बदलले आहे. पारंपरिक बँकिंग अनुभवापेक्षा तांत्रिक कौशल्य, डेटा अॅनालिटिक्स, AI, सायबर सिक्युरिटी, क्लाउड टेक्नॉलॉजी आणि डिजिटल बँकिंगची समज असलेल्या उमेदवारांना अधिक संधी मिळत आहेत.
तज्ज्ञांच्या मते, AI मुळे नोकऱ्या पूर्णपणे संपणार नाहीत, मात्र त्यांचे स्वरूप निश्चितच बदलणार आहे. भविष्यात बँकिंग क्षेत्रात रोजगाराच्या संधी उपलब्ध असणार आहेत, पण त्यासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाची माहिती, डिजिटल कौशल्ये आणि बदलत्या कामकाजाशी जुळवून घेण्याची क्षमता आवश्यक आहे.
एकूणच, बँकिंग क्षेत्रात सुरू असलेला बदल हा केवळ कर्मचारी संख्या कमी होण्यापुरता मर्यादित नसून, भविष्यातील कामकाज अधिक तंत्रज्ञानाधारित करण्याच्या दिशेने टाकलेले महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे.
