डॉ. महेश बरामदे
पावसाळा सुरू झाला की निसर्ग जसा हिरवाईने नटतो, तशा अनेक व्याधीही डोके वर काढतात. यामध्ये पचनसंस्थेशी निगडित तक्रारींचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या वाढते. या ऋतूत रुग्णालयांमध्ये अतिसार, उलट्या, पोटदुखी आणि अन्न विषबाधेच्या रुग्णांची संख्या मोठ्या प्रमाणात वाढते. याचे मुख्य कारण म्हणजे वातावरणातील अतिरिक्त दमटपणा, दूषित जल आणि जीवजंतूंची झपाट्याने होणारी वाढ. या तिन्ही घटकांच्या एकत्रित परिणामामुळे पचनसंस्थेचे विकार बळावतात.
कोणते विकार अधिक आढळतात?
तीव्र जठर-आंत्रशोथ : दूषित अन्न वा जलामुळे होणारा हा विकार अतिसार, उलट्या, पोटात मुरडा आणि तापाचे कारण ठरतो.
अन्न विषबाधा : अयोग्य प्रकारे साठवलेले किंवा रस्त्यावरील अन्नपदार्थ सेवन केल्याने जंतू संसर्ग होऊन मळमळ, उलट्या आणि निर्जलीकरण होते.
विषमज्वर व पटकी : पावसामुळे पिण्याचे पाणी दूषित झाल्यास हे जलजन्य आजार डोके वर काढतात.
आम्लपित्त व अजीर्ण : तळलेले, तिखट पदार्थ अधिक खाल्ल्याने आणि शारीरिक हालचाल कमी झाल्याने पोट फुगणे, छातीत जळजळ यांसारख्या तक्रारी उद्भवतात.
आतड्यांच्या पूर्वीच्या विकारांची तीव्रता वाढणे : ज्यांना आधीपासून पचनाचे विकार आहेत, त्यांची लक्षणे या काळात अधिक बळावू शकतात.
पूरक आहाराची भूमिका
अशा प्रतिकूल वातावरणात शरीराची प्रतिकारशक्ती टिकवून ठेवण्यासाठी योग्य पूरक आहाराचा अवलंब करणे लाभदायक ठरते. दह्यासारख्या पदार्थांमधून मिळणारे हितकारी जीवाणू (प्रोबायोटिक्स) आतड्यांचे संतुलन राखण्यास मदत करतात, जर ते शरीराला मानवत असतील तर. त्याचबरोबर पुरेसे जलसेवन शरीरातील पाण्याची पातळी सांभाळण्यास उपयुक्त ठरते.
याखेरीज आरोग्य जपण्यासाठी काही साधे परंतु प्रभावी नियम पाळणे आवश्यक आहे :
1. केवळ गाळलेले, उकळलेले अथवा शुद्ध केलेले पाणीच प्राशन करावे.
2. फळे आणि भाज्या सेवनापूर्वी नीट धुवाव्यात.
3. साठवलेल्या किंवा पुन्हा गरम केलेल्या अन्नापेक्षा ताजे, गरम शिजवलेले अन्न प्राधान्याने घ्यावे.
4. कापलेली फळे, उघड्यावरील अन्नपदार्थ आणि अस्वच्छ रस्त्यावरील खाद्यपदार्थ टाळावेत.
5. भोजनापूर्वी हातांची स्वच्छता कटाक्षाने राखावी.
6. तेलकट, तिखट आणि तळलेल्या पदार्थांचे सेवन मर्यादित ठेवावे.
सतत होणारा अतिसार, वारंवार उलट्या, पुन्हा पुन्हा येणारा ताप, शौचातून रक्तस्राव किंवा शरीरातील पाण्याची तीव्र कमतरता या समस्या जाणवल्यास त्वरित वैद्यकीय तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे अत्यावश्यक आहे.
