डॉ. प्राजक्ता पाटील
महिलांमध्ये आढळणार्या कर्करोगाच्या प्रकारांमध्ये स्तनांचा कर्करोग हा अत्यंत कळीचा विषय आहे. या आजाराचे निदान योग्य वेळी झाल्यास उपचार यशस्वी होण्याची शक्यता खूप जास्त असते.
अनेकदा सामाजिक संकोच किंवा माहितीचा अभाव यामुळे कर्करोगाच्या सुरुवातीच्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष केले जाते, जे पुढे जाऊन जीवघेणे ठरू शकते.
गाठ असणे प्रत्येक वेळी अनिवार्य आहे का?
वैद्यकीय द़ृष्टिकोनातून हे समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे की, स्तनांच्या कर्करोगाची सुरुवात नेहमीच एखाद्या गाठीने किंवा वेदनेने होते असे नाही. अनेक प्रकरणांमध्ये सुरुवातीची लक्षणे इतकी सूक्ष्म असतात की, ती साध्या स्पर्शाने किंवा डोळ्यांनी चटकन लक्षात येत नाहीत. शरीरातील पेशींची अनियंत्रित वाढ हळूहळू बदल घडवून आणते, जे ओळखणे हाच बचावाचा सर्वात प्रभावी मार्ग आहे.
स्तनांमध्ये दिसणारे असामान्य बदल
स्तनांचा आकार, रचना किंवा त्वचेमध्ये अचानक होणार्या बदलांकडे दुर्लक्ष करू नका. एक स्तन दुसर्यापेक्षा वेगळे दिसणे किंवा त्वचेचा खरखरीतपणा जाणवणे हे धोक्याचे संकेत असू शकतात. कधीकधी त्वचा संत्र्याच्या सालीप्रमाणे दिसू लागते किंवा त्यावर लालसरपणा आणि ताण जाणवतो. हे बदल अंतर्गत समस्येबाबत सांगतात.
स्तनाग्रे आतल्या बाजूला ओढले जाणे किंवा त्याच्या आसपास सतत खाज सुटणे ही लक्षणे लक्ष देण्याजोगी आहेत. याशिवाय कोणत्याही कारणाशिवाय स्तनाग्रांमधून स्राव होणे, हादेखील एक महत्त्वाचा संकेत असू शकतो. अशी लक्षणे दिसल्यास विलंब न करता त्वरित वैद्यकीय तपासणी करून घेणे आवश्यक आहे.
वेदना आणि अस्वस्थता
सुरुवातीच्या टप्प्यात कर्करोगाची गाठ वेदनाहीन असू शकते; मात्र स्तनांमध्ये सतत जडपणा, कडकपणा किंवा हलकी वेदना जाणवणे हेदेखील लक्षण असू शकते. प्रत्येक वेदना कर्करोगाचीच असेल असे नाही; परंतु सतत जाणवणारी अस्वस्थता दुर्लक्षित करणे चुकीचे ठरेल.
तज्ज्ञांचे मत
जागतिक आरोग्य संघटना आणि कर्करोग तज्ज्ञांच्या मते, जितक्या लवकर या आजाराचे निदान होईल, तितके उपचार अधिक प्रभावी ठरतात. पहिल्या टप्प्यात आजार लक्षात आल्यास 90 टक्क्यांहून अधिक रुग्ण सामान्य जीवन जगू शकतात. त्यामुळे नियमित तपासणी हाच यावर सर्वोत्तम उपाय आहे.
20 वर्षांवरील प्रत्येक महिलेने दर महिन्याला स्वतःची शारीरिक तपासणी करणे गरजेचे आहे. वयाची चाळीशी ओलांडल्यानंतर डॉक्टरांच्या सल्ल्याने ‘मॅमोग्राम’ चाचणी करणे हिताचे ठरते. यासोबतच संतुलित आहार, नियमित व्यायाम आणि वजनावर नियंत्रण ठेवल्यास या आजाराचा धोका कमी करता येतो. कोणताही संशय आल्यास तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे हे सर्वात सुरक्षित पाऊल आहे.
स्तनांच्या कर्करोगाबाबत भीती बाळगण्यापेक्षा जागरूकता निर्माण करणे अधिक महत्त्वाचे आहे. वेळेवर उचललेले छोटेसे पाऊल मोठे संकट टाळू शकते.
