बेळगाव : जिल्ह्यातील अधिकृत नोंद असलेली २७४ मंदिरेच अस्तित्वात नसल्याची धक्कादायक बाब समोर आली आहे. तर ६६ मंदिरांची नोंद दुबार करण्यात आल्याचेही उघडकीस आले आहे. त्यामुळे, जिल्हा प्रशासनाने हे प्रकरण आता गांभीर्याने घेतले आहे.
अस्तित्वात नसलेली ही मंदिरे अधिकृत नोंदींचा भाग आहेत. पण, आज ती कुठेही आढळत नाहीत. जमिनीच्या मालकी हक्कातील बदलांमुळे काही मंदिरे नाहीशी झाली असावीत, काही कुळवहिवाट आणि जमीन सुधारणा कायद्यांच्या प्रक्रियेत अडकली असावीत, असा कयास काढला जात आहे. पण, जिल्हा प्रशासन या मंदिरांचे नक्की काय झाले आणि ती खरोखरच नाहीशी झाली आहेत का, याचा शोध घेत आहे.
धर्मादाय खात्यांतर्गत अधिसूचित केलेल्या मंदिरांच्या यादीची पडताळणी करण्यात येत आहे. जिल्ह्यात १५ तालुक्यांमध्ये ३,८०६ अधिसूचित मंदिरांची नोंद आहे. छाननीदरम्यान अधिकाऱ्यांना २७४ मंदिरे सापडली नाहीत किंवा ती अस्तित्वात नसल्याचे आढळले तर आणखी ६६ मंदिरांची नावे नोंदींमध्ये दुबार आल्याचे दिसून आले. या २७४ मंदिरांमागचे गूढ कायम आहे. जमिनीच्या मालकीत बदल झाला तेव्हा मंदिरेही नाहीशी झाली का, अनेक प्रकरणांमध्ये याचे उत्तर भू-अभिलेखांमध्ये दडलेले असू शकते.
काही मंदिरे खासगी जागेवर असण्याची शक्यता होती, तर त्यांच्या सभोवतालच्या जमिनीची मालकी कालांतराने बदलली असण्याची शक्यता आहे. इतर काही प्रकरणांमध्ये, ज्या जमिनीवर मंदिर होते, ती जमीन कुळवहिवाट किंवा जमीन सुधारणा कायद्यांनुसार शेतकऱ्यांना प्रदान केली गेली असावी. अनेक दशकांमधील मालकी हक्क, सीमा आणि महसुली नोंदींमधील बदलांमुळे, जुन्या सरकारी नोंदींमध्ये नमूद केलेल्या मंदिरांचा शोध घेणे कठीण झाले असावे.
खानापूर तालुक्यातील काही भागांत, जिथे ग्रामस्थ एखाद्या झाडाखाली देवतेची पूजा करत असत, अशा ठिकाणांची नोंद विभागाने कदाचित मंदिरे म्हणून केली असावी. पारंपरिक मंदिर वास्तूंपेक्षा वेगळी असलेली अशी ठिकाणे कालांतराने नैसर्गिकरित्या नाहीशी होऊ शकतात, त्यांचे स्थान बदलू शकते किंवा ती पूजास्थळे म्हणून वापरली जाणे बंद होऊ शकते. बेळगाव तालुक्यात शोध न लागणाऱ्या मंदिरांची संख्या सर्वाधिक ७२ आहे, त्यानंतर रायबाग ५७, रामदुर्ग ५५ आणि निपाणी ५० यांचा क्रमांक लागतो. गोकाक तालुक्यात अशी ३२ आणि सौंदत्तीमध्ये २९ प्रकरणे आहेत, तर खानापूर आणि बैलहोंगलमध्ये अनुक्रमे १० आणि ८ प्रकरणे आहेत.
