Anirudha Sankpal
ऊर्जा प्रवाहाचे शास्त्र
आपल्या शरीरातील इडा (डावी नासिका/चंद्र स्वर) ही शीतलतेची, तर पिंगला (उजवी नासिका/सूर्य स्वर) ही उष्णता आणि ऊर्जेची नाडी आहे.
भोजनासाठी सर्वोत्तम नाडी
जेवताना नेहमी सूर्य नाडी (पिंगला) सुरू असावी; कारण ती जठराग्नी प्रदीप्त करून अन्नाचे पचन उत्तम रीतीने करते.
नियम आणि परिणाम
चंद्र नाडी सुरू असताना जेवल्यास पचनक्रिया मंद होऊन अपचन व 'आम' (विषारी घटक) निर्मिती होते, तर सूर्य नाडीतील भोजन शरीराला ओज आणि रोगप्रतिकारक शक्ती देते.
आधुनिक विज्ञानाचा दुजोरा
आधुनिक संशोधनानुसार, उजव्या नासिकेने श्वास घेताना चयापचय (Metabolism) गतिमान होते आणि ग्लुकोजचे पचन १७% अधिक वेगाने होते.
नासिका चक्र (Nasal Cycle)
शरीरात दर ९० मिनिटांनी बदलणारे नासिका चक्र हे विज्ञानातील 'अल्ट्राडियन रिदम' (Ultradian Rhythm) असून याचा उल्लेख प्राचीन शास्त्रात आधीपासूनच आहे.
नाडी बदलण्याच्या सोप्या पद्धती
जेवणापूर्वी डावी नासिका चालू असल्यास, डाव्या कुशीवर झोपून किंवा उजव्या नासिकेने 'सूर्यभेदी प्राणायाम' करून सूर्य नाडी सुरू करता येते.
भोजनानंतरची काळजी
जेवण झाल्यावर ५ मिनिटे डाव्या कुशीवर (वामकुक्षी) विश्रांती घ्यावी, ज्यामुळे चंद्र नाडी सक्रिय होऊन पचन प्रक्रियेला आराम मिळतो.
वर्ज्य गोष्टी
दोन्ही नाकपुड्यांमधून सारखा श्वास सुरू असताना (सुषुम्ना नाडी) कधीही जेवू नये; हा काळ केवळ ध्यान आणि साधनेसाठी उत्तम मानला जातो.