Namdev Gharal
पावसाळा सुरू झाला की, गरमागरम चहा आणि कुरकुरीत भजी खाण्याची तीव्र इच्छा होणे ही आपल्याकडे खूप सामान्य गोष्ट आहे. यामागे केवळ 'जीभेचे चोचले' नसून, काही वैज्ञानिक, जैविक आणि मानसिक कारणे आहेत.
शरीराचे तापमान : पावसाळ्यात अचानक वातावरणात गारवा निर्माण होतो आणि हवेतील आर्द्रता (Moisture) वाढते. जेव्हा बाहेरचे तापमान कमी होते, तेव्हा आपले शरीर अंतर्गत तापमान नियंत्रित ठेवण्यासाठी धडपडत असते.
अशा वेळी शरीराला ऊब मिळवून देण्यासाठी आपल्याला गरम चहा आणि तेलकट, हाय कॅलरीयुक्त (उष्णता देणारे) पदार्थ खाण्याची नैसर्गिक इच्छा होते.
पावसाळ्यात अनेकदा आकाश ढगाळ असते आणि सूर्यप्रकाश कमी मिळतो. सूर्यप्रकाश कमी मिळाल्यामुळे आपल्या मेंदूतील 'सेरोटोनिन' (Serotonin) नावाच्या आनंदी संप्रेरकाची (Happy Hormone) पातळी कमी होते.
कार्बोहायड्रेट्स आणि फॅट्सयुक्त पदार्थ (जसे की कांदा भजी) खाल्ल्याने शरीरात इन्सुलिन वाढून सेरोटोनिनची पातळी तात्पुरती वाढते, ज्यामुळे आपल्याला लगेच 'फील गुड' (आनंदी) वाटू लागते.
उत्क्रांती काय सांगते : हजारो वर्षांपूर्वी पावसाळ्यात किंवा थंडीत अन्न मिळणे कठीण व्हायचे. त्यामुळे मानवी मेंदूला कमी तापमानात जास्त कॅलरी असलेले अन्न खाण्याची सवय लागली. त्यामुळे भजी चहा मेंदूला ते 'सुरक्षित आणि ऊर्जा देणारे' अन्न वाटते.
पावसाचा पहिला थेंब पडल्यावर येणारा मातीचा सुगंध आणि त्याच वेळी घरात किंवा गाड्यावर तळल्या जाणाऱ्या भज्यांचा खमंग सुवास... हे समीकरण आपल्या मेंदूला थेट तृप्तीचा संकेत देते
चहाची वाफाळलेली कप आणि भज्यांचा कुरकुरीत आवाज आपल्या डोळ्यांना, नाकाला आणि जिभेला एकाच वेळी तृप्त करतो.
आपल्या लहानपणापासूनच पावसाळा आणि चहा-भजी यांचे एक घट्ट समीकरण डोक्यात तयार झालेले असते त्यामुळे पाऊस पडताच मेंदू त्या जुन्या सुखद आठवणींना उजाळा देण्यासाठी चहा-भजीची मागणी करतो.