Rahul Shelke
ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांच्या निधनाने मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीला मोठा धक्का बसला आहे. वयाच्या ७५व्या वर्षी गोव्यात त्यांचं कार्डियाक अरेस्टने निधन झालं.
नाना पाटेकर यांनी ‘नटसम्राट’ चित्रपटात अप्पासाहेब बेलवलकरांची भूमिका साकारली होती. ही भूमिका त्यांच्या अभिनय कारकिर्दीतील अत्यंत गाजलेल्या भूमिकांपैकी एक ठरली. मात्र याच कलाकृतीचं नाटक करण्यास नानांनी स्पष्ट नकार दिला होता.
नानांच्या मते रंगभूमीवर प्रत्येक प्रयोगात कलाकाराला ती भूमिका पुन्हा पूर्ण ताकदीने जगावी लागते. ‘नटसम्राट’सारखी भूमिका केवळ संवाद बोलून पूर्ण होत नाही. त्यासाठी भावनिक आणि मानसिक पातळीवर स्वतःला झोकून द्यावं लागतं, असं त्यांनी सांगितलं होतं.
त्यांनी अगदी स्पष्ट शब्दांत म्हटलं होतं की, “१०, १५ किंवा २५ प्रयोगांनंतर मी मेलो असतो.” हे वक्तव्य आता त्यांच्या निधनानंतर पुन्हा चर्चेत आलं आहे.
नाटकातील प्रत्येक प्रयोगात कलाकाराला आपली पूर्ण ऊर्जा आणि भावना पणाला लावाव्या लागतात, असं नानांचं मत होतं. विशेषतः अप्पासाहेब बेलवलकरांची व्यक्तिरेखा साकारताना मानसिक आणि भावनिक ताण प्रचंड असतो, असं त्यांनी स्पष्ट केलं होतं.
‘नटसम्राट’ या नाटकात यापूर्वी डॉ. श्रीराम लागू, दत्ता भट, चंद्रकांत गोखले आणि यशवंत दत्त यांसारख्या दिग्गज कलाकारांनी भूमिका साकारल्या होत्या. या कलाकारांनी रंगभूमीवर ही व्यक्तिरेखा अत्यंत ताकदीने उभी केली होती.
नानांचं म्हणणं होतं की प्रेक्षकांना खऱ्या अर्थाने त्या भूमिकेशी जोडायचं असेल, तर कलाकाराने स्वतःला पूर्णपणे त्या व्यक्तिरेखेत झोकून द्यावं लागतं. म्हणूनच ‘नटसम्राट’चं नाटक आणि त्यातील भूमिका त्यांच्या दृष्टीने अत्यंत आव्हानात्मक होती.
नानांनी रंगभूमीवरील ही भूमिका नाकारली असली, तरी त्यांनी ‘नटसम्राट’च्या चित्रपट रूपात अप्पासाहेब बेलवलकर साकारले. चित्रपटाच्या माध्यमातून या व्यक्तिरेखेला न्याय देता येईल, असा त्यांचा निर्णय होता. पुढे हा सिनेमा आणि नानांचा अभिनय प्रेक्षकांच्या मनात कायमचा कोरला गेला.
८ ऑक्टोबर २०२६ रोजी गोव्यात नाना पाटेकर यांचं कार्डियाक अरेस्टने निधन झालं. डॉक्टरांनी त्यांना वाचवण्यासाठी प्रयत्न केले, मात्र त्यांना वाचवता आलं नाही. त्यांच्या निधनानंतर ‘नटसम्राट’मधील त्यांची भूमिका आणि त्यांनी केलेलं ते जुनं वक्तव्य पुन्हा चर्चेत आलं आहे.
नाना पाटेकर हे केवळ अभिनेता नव्हते. ते रंगभूमी आणि चित्रपटातील अत्यंत प्रभावी कलाकार होते.