पुढारी वृत्तसेवा
गणेशोत्सवात ढोल-ताशांचा आवाज उत्साह वाढवतो. मात्र, पारंपरिक वाद्य आहे म्हणून त्याचा मोठा आवाज शरीरासाठी नेहमीच सुरक्षित असेल, असे नाही.
पारंपरिक वाद्यांचा आवाज चांगला किंवा आनंददायी वाटू शकतो. पण तीव्र आवाज हा तीव्रच असतो, त्याचा परिणाम फक्त वाद्य पारंपरिक आहे की आधुनिक, यावर ठरत नाही.
ढोल-ताशांचा आवाज कानाला सुखद आहे किंवा तो सलग आठ तास ऐकता येतो, असे शास्त्रीयदृष्ट्या कुठेही लिहिलेले नाही. आवाजाची तीव्रता आणि कालावधी हे महत्त्वाचे घटक आहेत.
तीव्र आवाजाच्या सततच्या संपर्कामुळे कानांवर ताण येऊ शकतो. त्यामुळे ढोल-ताशांचा आनंद घेताना आवाजाची पातळी आणि त्यापासूनचे अंतर याकडेही लक्ष देणे गरजेचे आहे.
ढोल किंवा ताशा वाजवताना आणखी एका महत्त्वाच्या बाबीकडे दुर्लक्ष होते. हे वाद्य पोटावर बांधले जात असल्याने त्यातून निर्माण होणारी कंपनं थेट शरीराला जाणवतात.
ढोल-ताशाच्या तालामुळे निर्माण होणारी कंपनं शरीरात प्रसारित होतात. त्यामुळे हा विषय केवळ आवाजापुरता मर्यादित राहत नाही, तर शरीरावर होणाऱ्या कंपनांच्या परिणामाचाही विचार करणे आवश्यक ठरते.
औद्योगिक क्षेत्रात Whole Body Vibration या विषयावर मोठ्या प्रमाणात अभ्यास झाला आहे. यंत्रसामग्रीवर दीर्घकाळ काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांच्या शरीरावर कंपनांचा कसा परिणाम होतो, याचा अभ्यास केला जातो.
कंपनांच्या संपर्कात काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांसाठी विविध सुरक्षा उपायांचा विचार केला जातो. कामाचा कालावधी, संरक्षणात्मक साधने आणि कामाची पद्धत याकडे विशेष लक्ष दिले जाते.
औद्योगिक क्षेत्रातील कंपनांशी संबंधित सुरक्षेच्या अभ्यासातून एक मुद्दा स्पष्ट होतो, दीर्घकाळ आणि तीव्र कंपनांचा शरीरावर होणारा परिणाम दुर्लक्षित करता येत नाही. त्यामुळे ढोल-ताशांच्या बाबतीतही सुरक्षिततेचा विचार आवश्यक आहे.
ढोल-ताशा ही आपल्या उत्सवाची परंपरा आहे. मात्र परंपरेसोबत सुरक्षिततेची जाणीवही तितकीच महत्त्वाची आहे. आवाजाची तीव्रता, वादनाचा कालावधी आणि शरीरावर होणाऱ्या कंपनांचा विचार करूनच उत्सव साजरा करणे गरजेचे आहे.