अविनाश सुतार
निसर्गात काही असे अनोखे प्राणी आहेत, ज्यांचे रक्त निळ्या रंगाचे असते. माणसांमध्ये ऑक्सिजन वाहून नेण्यासाठी लोहतत्त्वयुक्त हिमोग्लोबिन असते
या प्राण्यांमध्ये तांब्यावर आधारित हेमोस्यानिन नावाचे द्रव्य आढळते. ऑक्सिजनशी संपर्क आल्यावर हे द्रव्य निळ्या रंगाचे दिसते
हॉर्सशू क्रॅब हा सर्वात प्रसिद्ध ‘निळ्या रक्ताचा’ जीव मानला जातो. हा एक प्राचीन समुद्री आर्थ्रोपॉड असून त्याच्या रक्तात हिमोग्लोबिनऐवजी हेमोस्यानिन असते
ऑक्टोपसचे रक्तही निळे असून रक्तातील तांब्यावर आधारित हेमोस्यानिन कमी ऑक्सिजन असलेल्या समुद्री वातावरणातही प्रभावीपणे ऑक्सिजन वाहून नेते
ऑक्टोपसप्रमाणेच स्क्विडच्याही रक्तात हेमोस्यानिन आढळते. खोल समुद्रात जिथे ऑक्सिजनचे प्रमाण कमी असते, तिथेही हे जीव वेगवान आणि चपळ शिकारी करतात
विंचूच्या शरीरात निळे रक्त आढळते. कोरड्या व कमी ऑक्सिजन असलेल्या वातावरणातही जगण्याची क्षमता त्याला हेमोस्यानिनमुळे मिळते
लॉबस्टरच्या शरीरात पाण्याचे प्रमाण अधिक असल्याने रक्त अधिक निळसर दिसते. थंड आणि कमी ऑक्सिजन असलेल्या पाण्यात श्वसन करण्यास मदत करते
समुद्री गोगलगायींमध्येही हेमोस्यानिनमुळे निळे रक्त आढळते. उथळ समुद्रापासून खोल पाण्यात राहणाऱ्या या जीवांना ऑक्सिजनसाठी ही रक्तरचना उपयुक्त ठरते
दिसायला साधे वाटणारे कोळीही निळ्या रंगाच्या हेमोलिंफ नावाच्या द्रवामुळे ओळखले जातात. कमी ऑक्सिजन असलेल्या बिळांमध्येही हे चपळ शिकारी करू शकतात