जिनिव्हा : रत्न आणि दागिन्यांच्या विश्वात दुर्मीळ हिऱ्यांचे आकर्षण नेहमीच अव्वल राहिले आहे. निसर्गाचा अद्‌भुत चमत्कार मानला जाणारा जगातील सर्वात मोठा पिवळा हिरा ‘द गोल्डन कॅनरी’ हा त्याच्या थक्क करणाऱ्या इतिहासामुळे आणि डोळे दीपवणाऱ्या पिवळ्या रंगामुळे जगभरात प्रसिद्ध आहे. ३०३.१० कॅरेट वजनाचा हा हिरा जागतिक लिलावात कोट्यवधी रुपयांना विकला गेलेला आहे.
या महाकाय हिऱ्याचा शोध अत्यंत रंजक परिस्थितीत लागला होता. १९८० च्या दशकाच्या सुरुवातीला डेमोक्रॅटिक रिपब्लिक ऑफ काँगोमध्ये एका लहान मुलीला तिच्या काकांच्या घरामागील कचऱ्याच्या ढिगाऱ्यात खेळताना एक भलामोठा दगड सापडला. नजीकच्या ‘एमआयबीए’हिऱ्याच्या खाणीतून निरुपयोगी समजून टाकण्यात आलेल्या मातीच्या ढिगाऱ्यात हा दगड फेकला गेला होता. तपासणीअंती तो दगड नसून तब्बल ८९० कॅरेटचा कच्चा पिवळा हिरा असल्याचे निष्पन्न झाले, ज्यामुळे संपूर्ण हिरे उद्योग थक्क झाला.
या विशाल खडकावर न्यूयॉर्कमधील प्रसिद्ध हिरे कारागिरांनी जवळपास चार वर्षे अभ्यास आणि कटिंगचे काम केले. सुरुवातीला यातून ४०७.४८ कॅरेटचा ‘द इनकंपॅरेबल डायमंड’ तयार करण्यात आला. मात्र, त्याचा पिवळा रंग अधिक गडद, तेजस्वी आणि आकर्षक दिसावा यासाठी तंत्रज्ञांच्या पथकाने त्यावर पुन्हा बारीक पैलू पाडण्याचा धाडसी निर्णय घेतला. त्यातून ३०३.१० कॅरेटचा, नाशपातीच्या आकाराचा (Pear Cut) अद्वितीय ‘गोल्डन कॅनरी’ हिरा आकारास आला.
‘जेमॉलॉजिकल इन्स्टिट्यूट ऑफ अमेरिका’ने (GIA) या हिऱ्याला ‘फॅन्सी डीप येलो’ आणि ‘इंटरनली फ्लॉलेस’(अतिशुद्ध व निर्दोष) अशी सर्वोच्च श्रेणी दिली आहे. इतक्या मोठ्या आकाराचा आणि अंतर्गत कोणतीही त्रुटी नसलेला पिवळा हिरा मिळणे ही अत्यंत दुर्मीळ घटना मानली जाते. सोथबीजच्या लिलावात या हिऱ्याने जागतिक स्तरावर विक्रम नोंदवला असून, एका लहान मुलीच्या हाती अनपेक्षितपणे लागलेला हा खडक आज जागतिक रत्नविश्वातील सर्वात मौल्यवान आश्चर्यांपैकी एक ठरलेला आहे.