निसर्गाने पृथ्वीवर वेगवेगळ्या आकाराचे आणि वैशिष्ट्यांचे जीव निर्माण केले आहेत. काही प्राणी अतिशय लांब, काही चपटे तर काही विचित्र आकाराचे असतात. पण तुम्ही कधी विचार केला आहे का, की ‘जगातील सर्वात गोल प्राणी कोणता?’ विज्ञानाच्या दृष्टिकोनातून या रंजक प्रश्नाचा वेध घेतला असता, काही थक्क करणारे प्राणी समोर आले आहेत. प्राण्यांचा ‘गोलपणा’ मोजताना शास्त्रज्ञ त्यांच्या शरीराची भूमितीय रचना आणि संकटसमयी ते स्वतःला गोल आकारात कसे बदलतात, याचा प्रामुख्याने विचार करतात.
पफरफिश :
जेव्हा पूर्णपणे गोल प्राण्यांचा विचार होतो, तेव्हा ‘पफरफिश’चे नाव सर्वात आधी येते. सामान्यतः हा मासा इतर माशांसारखाच दिसतो. परंतु, जेव्हा त्याला धोका जाणवतो, तेव्हा तो स्वतःच्या शरीरात मोठ्या प्रमाणात पाणी किंवा हवा भरून घेतो. यामुळे त्याचा आकार एखाद्या फुग्यासारखा किंवा फुटबॉलसारखा पूर्णपणे गोल होतो. हा गोल आकार त्याला शत्रूंपासून वाचवतो, कारण इतका मोठा गोल चेंडू गिळणे कोणत्याही हिंस्र माशाला शक्य होत नाही.
सी अर्चिन :
समुद्राच्या तळाशी आढळणारा ‘सी अर्चिन’ हा प्राणी कोणत्याही बाह्य प्रक्रियेविना नैसर्गिकरीत्याच कायम गोल आकारात राहतो. त्याचे शरीर गोलाकार असते आणि त्यावर तीक्ष्ण काटे असतात. हा प्राणी निसर्गतःच भूमितीयदृष्ट्या अत्यंत अचूक गोल रचनेच्या जवळ जाणारा मानला जातो.
आर्माडिलो :
जमिनीवरील प्राण्यांचा विचार केल्यास ‘थ्री-बँडेड आर्माडिलो’ हा प्राणी गोल शर्यतीत आघाडीवर आहे. जेव्हा या प्राण्याला शिकारीची भीती वाटते, तेव्हा तो स्वतःचे डोके आणि पाय आत ओढून घेतो. त्याच्या पाठीवर असलेल्या कडक चिलखतासारख्या त्वचेमुळे तो स्वतःला पूर्णपणे एका कडक लेदरच्या चेंडूसारखा गोल करून घेतो. त्याचा हा गोल आकार इतका घट्ट असतो की, सिंहासारख्या प्राण्यालाही त्याचे कवच तोडता येत नाही. गोल प्राण्यांच्या या शर्यतीत पफरफिश आणि आर्माडिलो हे प्राणी तात्पुरता पूर्ण गोल आकार घेतात, तर सी अर्चिन हा कायमस्वरूपी गोलाकार रचनेत जगतो. त्यामुळे निसर्गाच्या या ‘गोल’ चमत्कारांमध्ये या तिन्ही प्राण्यांचे स्थान अव्वल आहे.