लंडन : आपला मेंदू प्रामुख्याने दोन भागांच्या समन्वयाने काम करतो - ‘ग्रे मॅटर’ आणि ‘व्हाईट मॅटर.’ ब्रिटनमधील केंब्रिज विद्यापीठाच्या संशोधकांनी नुकत्याच केलेल्या एका अभ्यासात मेंदूच्या आजारांबाबत एक धक्कादायक खुलासा केला आहे. या संशोधनानुसार, मेंदूच्या ‘व्हाईट मॅटर’ला इजा पोहोचल्यास अल्झायमर आणि पार्किन्सनसारख्या गंभीर आजारांची लक्षणे निर्माण होऊ शकतात.
ग्रे मॅटर : हा मेंदूचा बाहेरील थर असतो. याला मेंदूचे मुख्य ‘प्रोसेसिंग हब’ मानले जाते, जिथे आपली विचार करण्याची आणि समजून घेण्याची प्रक्रिया घडते.
व्हाईट मॅटर : हा एक ‘इन्फॉर्मेशन हायवे’ (माहितीचा महामार्ग) म्हणून काम करतो, जो ग्रे मॅटरच्या विविध भागांना एकमेकांशी जोडतो. अभ्यासानुसार, जर या माहितीच्या महामार्गाला म्हणजेच व्हाईट मॅटरला इजा झाली, तर ग्रे मॅटरमध्ये सूज येऊ शकते. परिणामी, माणसाची विचार करण्याची आणि लक्षात ठेवण्याची क्षमता कमी होऊ लागते. व्हाईट मॅटरचा सर्वात महत्त्वाचा घटक म्हणजे ‘मायलिन.’ हा नसांचे संरक्षण करणारा एक थर असतो. मल्टिपल स्क्लेरोसिससारख्या आजारांमध्ये आपली रोगप्रतिकारकशक्ती याच थराला नष्ट करू लागते.
संशोधकांनी प्रयोगादरम्यान मायलिनला थोडी इजा पोहोचवली असता असे दिसून आले की, मायलिनच्या थोड्याशा नुकसानीमुळे दूर असलेल्या ग्रे मॅटरच्या भागातही हालचाल झाली. मेंदूतील रोगप्रतिकारक पेशी (मायक्रोग्लिया) सक्रिय झाल्या. यामुळे न्यूरॉन्सचा (पेशींचा) एकमेकांशी असलेला संपर्क तुटला. या संशोधनाने एका जुन्या समजुतीला आव्हान दिले आहे. सामान्यतः, मानले जाते की, मेंदूतील सूज नेहमीच हानिकारक असते. मात्र, अभ्यासात असे आढळले की, जेव्हा मायलिनचा थर पुन्हा तयार होऊ लागला, तेव्हा न्यूरॉन्सचा संपर्क पुन्हा प्रस्थापित झाला आणि सूज आपोआप कमी झाली. जेव्हा शास्त्रज्ञांनी औषधांनी ही सूज रोखण्याचा प्रयत्न केला, तेव्हा मायलिन पुन्हा तयार होण्याची प्रक्रियाही थांबली. याचा अर्थ असा की, ही तात्पुरती सूज मेंदूच्या दुरुस्ती प्रक्रियेचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. आतापर्यंत वैद्यकीय क्षेत्रात अल्झायमर आणि पार्किन्सनसारख्या आजारांचे मुख्य कारण केवळ ग्रे मॅटरमधील बदल मानले जात होते. परंतु, या अभ्यासामुळे हे स्पष्ट झाले आहे की, भविष्यात या आजारांवर यशस्वी उपचार करण्यासाठी डॉक्टरांना केवळ ग्रे मॅटरवरच नाही, तर व्हाईट मॅटरचे नुकसान भरून काढण्यावरही विशेष लक्ष द्यावे लागेल.