वॉशिंग्टन : सूर्यमालेतील एक थंड आणि शांत ग्रह म्हणून ओळखल्या जाणार्या युरेनसबद्दल शास्त्रज्ञांनी एक धक्कादायक खुलासा केला आहे. एका नव्या अभ्यासानुसार, हा ग्रह सूर्याकडून मिळणार्या उष्णतेपेक्षाही जास्त आंतरिक उष्णता उत्सर्जित करत आहे. हा शोध सुमारे चार दशकांपूर्वी नासाच्या प्रतिष्ठित ‘व्होएजर-2’ यानाने केलेल्या निरीक्षणांच्या अगदी विरुद्ध आहे, ज्यामुळे या रहस्यमयी ग्रहाच्या उत्पत्ती आणि इतिहासाविषयीच्या आपल्या समजुतींना मोठे आव्हान मिळाले आहे.
युरेनस ग्रह सूर्याकडून मिळणार्या ऊर्जेपेक्षा जास्त उष्णता करतो उत्सर्जित
1986 मध्ये नासाच्या ‘व्होएजर-2’ यानाच्या निरीक्षणांना आव्हान
ग्रहाच्या निर्मिती आणि उत्क्रांतीबद्दलच्या सिद्धांतांवर प्रश्नचिन्ह
ह्युस्टन विद्यापीठातील शास्त्रज्ञ शिन्यूए वांग यांच्या नेतृत्वाखालील संशोधकांनी अनेक दशकांच्या अवकाश निरीक्षणांचा आणि संगणकीय मॉडेलचा सखोल अभ्यास केला. यातून असे दिसून आले की, युरेनस सूर्याकडून मिळणार्या उष्णतेपेक्षा 12.5 टक्के अधिक आंतरिक उष्णता बाहेर टाकत आहे. ही उष्णता गुरू, शनी आणि नेपच्यून यांसारख्या इतर वायूचे गोळे असलेल्या महाकाय ग्रहांच्या तुलनेत खूपच कमी आहे. हे ग्रह सूर्याकडून मिळणार्या उष्णतेपेक्षा 100 टक्केपेक्षा जास्त उष्णता उत्सर्जित करतात. या शोधाचे महत्त्व स्पष्ट करताना वांग यांनी एका निवेदनात म्हटले, ‘याचा अर्थ असा आहे की, युरेनस अजूनही त्याच्या निर्मितीच्या सुरुवातीच्या काळातील शिल्लक उष्णता हळूहळू गमावत आहे. त्याच्या उत्पत्तीचा आणि तो काळाच्या ओघात कसा बदलला, हे समजून घेण्यासाठी हा एक महत्त्वाचा पुरावा आहे.’
1986 मध्ये, ‘व्होएजर-2’ यानाने युरेनसजवळून प्रवास केला होता. तेव्हा मिळालेल्या माहितीनुसार, या ग्रहातून कोणतीही विशेष आंतरिक उष्णता बाहेर पडत नसल्याचे दिसून आले होते आणि तेव्हापासून हेच सत्य मानले जात होते. मात्र, नव्या अभ्यासानुसार, ‘व्होएजर-2’ ने ज्यावेळी निरीक्षणे नोंदवली, त्यावेळी सौर वादळांचा प्रभाव जास्त असू शकतो, ज्यामुळे त्यावेळची निरीक्षणे चुकीची ठरली असण्याची शक्यता आहे. संशोधकांचे म्हणणे आहे की, कदाचित आपण युरेनसला एका विचित्र वेळी पाहिले असावे.
या नव्या शोधामुळे शास्त्रज्ञांना युरेनसच्या अंतर्गत रचनेबद्दल आणि त्याच्या उत्क्रांतीच्या इतिहासाविषयी पुन्हा एकदा विचार करण्यास भाग पाडले आहे. एका प्रचलित सिद्धांतानुसार, युरेनसची निर्मिती सुमारे 4.5 अब्ज वर्षांपूर्वी सूर्याजवळ झाली आणि नंतर तो बाह्य सूर्यमालेत स्थलांतरित झाला. मात्र, आता या नव्या माहितीमुळे या सिद्धांतावरही प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.