वॉशिंग्टन : चालू आठवड्यात शनि ग्रह आपल्या वार्षिक ‘ऑपोझिशन’ (सूर्य आणि पृथ्वी यांच्या एकाच रेषेत येण्याची स्थिती) टप्प्यात पोहोचत आहे. यामुळे वर्षभरात शनि ग्रह आजवरचा सर्वात मोठा आणि तेजस्वी दिसेल, तसेच रात्रभर आकाशात स्पष्ट दिसणारा हा एकमेव ग्रह ठरेल.
खगोलप्रेमींसाठी हा एक अत्यंत महत्त्वाचा काळ असून, याचा संबंध शनिच्या सूर्याभोवतीच्या भ्रमणापेक्षा पृथ्वीच्या कक्षेतील स्थानाशी अधिक आहे. जेव्हा पृथ्वी सूर्य आणि दुसऱ्या ग्रहाच्या (या प्रकरणात शनि) अगदी मध्ये येते, तेव्हा ही ‘ऑपोझिशन’ स्थिती निर्माण होते. या काळात पृथ्वीवरून पाहिल्यास शनि ग्रह पौर्णिमेच्या चंद्राप्रमाणे सूर्याच्या अगदी विरुद्ध दिशेला असतो. त्यामुळे संध्याकाळी सूर्य अस्ताला जाताच शनि पूर्व क्षितिजावर उगवतो, मध्यरात्री आकाशात सर्वात उंच स्थानावर पोहोचतो आणि पहाटे सूर्योदयाच्या वेळी पश्चिम क्षितिजावर मावळतो.
यंदाची ही ‘ऑपोझिशन’ स्थिती रविवारी (४ ऑक्टोबर) निर्माण होत आहे. त्यामुळे पुढील व मागील काही आठवडे शनि ग्रह पाहण्यासाठी अतिशय उत्तम मानले जातात. यादरम्यान शनि पृथ्वीपासून सुमारे १२६ कोटी किलोमीटर (७८४ दशलक्ष मैल) अंतरावर, म्हणजेच तुलनेने जवळ असेल. टेलिस्कोपमधून पाहिल्यास त्याचा आकार सर्वात मोठा आणि त्याचा फिकट पिवळा प्रकाश नेहमीपेक्षा अधिक तेजस्वी दिसेल. शनिला आकाशात शोधण्यासाठी कोणत्याही उपकरणाची गरज भासणार नाही. निरभ्र आकाशात ‘मीन’ आणि ‘केटस’ या तारकासमूहांच्या दरम्यान शनि ग्रह एका तेजस्वी व स्थिर दिव्यासारखा साध्या डोळ्यांनी सहज ओळखता येईल.
एकदा शनि ग्रह सापडल्यानंतर, त्याच्याभोवती असणाऱ्या सुंदर कड्या स्पष्टपणे पाहण्यासाठी टेलिस्कोपचा वापर करणे सर्वोत्तम ठरेल. पहिल्यांदाच शनिची कडी पाहणे हा खगोलप्रेमींसाठी एक अविस्मरणीय अनुभव असतो. मोठ्या क्षमतेच्या टेलिस्कोपच्या मदतीने शनिचा सर्वात मोठा चंद्र ‘टायटन’ आणि इतर काही उपग्रहही पाहता येतील, मात्र एका साध्या कौटुंबिक टेलिस्कोपमधूनही शनिची कडी अत्यंत स्पष्टपणे दिसून येतात.