वॉशिंग्टन : आजच्या काळात आपण सर्व इंटरनेट वापरकर्ते कोणत्या ना कोणत्या स्वरूपात एआय वापरत आहोत. चॅटजीपीटी, जेमिनी, क्लाऊड किंवा ग्रोक यांसारख्या बॉटस्ची आपण फक्त ‘थोड्या कामासाठी’ मदत घेतोय असे आपल्याला वाटत असले, तरी वास्तव हे आहे की हे टूल्स आता आपल्या दैनंदिन जीवनाचा अविभाज्य भाग बनले आहेत. ई-मेल लिहिण्यापासून ते वेळापत्रक बनवणे, फोटो जनरेट करणे आणि मोठी कलमे (आर्टिकल्स) थोडक्यात समजून घेण्यापर्यंत एआय टूल्सवर आपली अवलंबित्व सातत्याने वाढत आहे. मात्र, अमेरिका आणि बि—टनमधील अग्रगण्य विद्यापीठांच्या (कार्नेगी मेलन, एमआयटी, ऑक्सफर्ड आणि यूसीएलए) संशोधकांनी एका नवीन अभ्यासात धक्कादायक माहिती समोर आणली आहे. या संशोधनानुसार, एआयचा केवळ 10 मिनिटांचा वापर देखील तुमची स्वतःची विचार करण्याची आणि निर्णय घेण्याची क्षमता कमी करू शकतो.
संशोधकांनी एकूण 1,222 लोकांवर तीन वेगवेगळे प्रयोग केले. यामध्ये सहभागींना गणित आणि ‘रीडिंग कॉम्प्रिहेंशन’ (वाचन आकलन) याशी संबंधित काही विशेष कामे देण्यात आली होती. या लोकांची विभागणी मुख्यत्वे दोन गटांत करण्यात आली होती :
1. पहिला गट : ज्यांनी कोणतीही बाह्य मदत न घेता सर्व कामे स्वतः सोडवली. 2. दुसरा गट : ज्यांना प्रगत ‘एआय असिस्टंट’ची सुविधा देण्यात आली होती. सुरुवातीच्या निकालांमध्ये अपेक्षेप्रमाणे एआयची मदत घेणारा गट अधिक वेगवान आणि अचूक ठरला. त्यांनी केवळ कमी वेळात काम पूर्ण केले नाही, तर त्यांची उत्तरेही अधिक अचूक होती. मात्र, खरा धक्कादायक वळण तेव्हा आले, जेव्हा या गटाकडून एआयचा सपोर्ट अचानक काढून घेण्यात आला. संशोधनातून असे स्पष्ट झाले की, जसा वापरकर्त्यांकडून एआयचा आधार काढून घेतला, तशी त्यांच्या कामगिरीत मोठी घसरण पाहायला मिळाली. गणिताची चाचणी : एआयची मदत न घेणार्या गटाने सुमारे 73 टक्के प्रश्न अचूक सोडवले. याउलट, एआयवर अवलंबून राहणार्या लोकांना एआयशिवाय केवळ 57 टक्क्यांपर्यंतच मजल मारता आली. वाचन चाचणी : हाच कल वाचन चाचणीतही दिसून आला. एआयची सवय लागलेले वापरकर्ते कठीण प्रश्न सोडवण्याऐवजी ते सोडून देऊ लागले.