अंकारा : तुर्कस्तानच्या भूमध्य समुद्र किनाऱ्यावरील एका चुनखडीच्या गुहेत पुरातत्त्वशास्त्रज्ञांना मानवी उत्क्रांतीच्या इतिहासाला कलाटणी देणारे महत्त्वपूर्ण पुरावे सापडले आहेत. हजारो वर्षांपूर्वी या गुहेत राहणारे 'निएंडरथल' आणि त्यांच्या नंतर आलेल्या आधुनिक मानवाने (होमो सेपियन्स) मागे सोडलेले दैनंदिन जीवनाचे अवशेष आश्चर्यकारकपणे एकसारखे आहेत. दोन्ही प्रजाती एकाच प्रकारच्या प्राण्यांची शिकार करत होत्या, सारखीच दगडाची हत्यारे बनवत होत्या आणि एकाच प्रकारची शिंपली गोळा करत होत्या, असे या पुराव्यांवरून समोर आले आहे.
सोमवारी (६ जुलै) प्रसिद्ध वैज्ञानिक नियतकालिक ‘पीएनएएस’ मध्ये हे संशोधन प्रसिद्ध झाले आहे. मानवी उत्क्रांतीमधील सर्वात मोठ्या प्रश्नांवर हे संशोधन प्रकाश टाकते. आपण इतके जवळचे नातेवाईक असूनही निएंडरथल आणि 'होमो सॅपियन्स' यांच्या संस्कृतींमध्ये किती साम्य होते? आणि आम्ही एकमेकांसोबत माहितीची देवाणघेवाण केली होती का? हे नवीन पुरावे सीरियाच्या उत्तरेकडील किनारपट्टीवर असलेल्या ‘उचागिझली २’ गुहेतून मिळाले आहेत. प्रागैतिहासिक काळात हा भाग लेवांत (भूमध्य समुद्राच्या पूर्वेकडील भूप्रदेश) आणि युरेशिया दरम्यानचा एक मुख्य मार्ग (कॉरिडॉर) म्हणून ओळखला जात होता. पुरातत्त्वशास्त्रज्ञांच्या टीमला या गुहेत केवळ दात आणि जबड्याचा काही भाग सापडला.
मात्र, जीवाश्म बनलेल्या दातांच्या अंतर्गत संरचनेचे विश्लेषण करून त्यांनी निएंडरथल आणि होमो सेपियन्सच्या अवशेषांमधील फरक ओळखला. तसेच, 'ऑप्टिकली स्टिम्युलेटेड ल्युमिनेसेन्स' (OSL) या अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून तिथल्या मातीचे वय निश्चित करण्यात आले, ज्यामुळे खनिज कणांवर शेवटचा सूर्यप्रकाश कधी पडला होता हे समजले. संशोधनातून समोर आलेली सर्वात रंजक बाब म्हणजे दोन्ही प्रजाती वेगवेगळ्या कालखंडात तिथे राहात होत्या, तरीही त्यांच्या जगण्याच्या पद्धतीत फरक नव्हता.
निएंडरथलचा काळ : हे मानव सुमारे ७७,००० ते ५९,००० वर्षांपूर्वी या गुहेत राहात होते. होमो सॅपियन्सचा काळ : आधुनिक मानव साधारणपणे ५९,००० ते ४७,००० वर्षांपूर्वी याच गुहेत वास्तव्यास होते. संशोधकांनी दोन्ही कालखंडातील मातीचे थर तपासले असता, त्यांची शिकार करण्याची, अन्न गोळा करण्याची पद्धत आणि दगडांचे तंत्रज्ञान यामध्ये कमालीचे एकसारखेपणा दिसून आला. निअँडर्टल आणि होमो सॅपियन्स यांच्यात पूर्वीच्या समजापेक्षा खूप जास्त साम्य होते, हे यावरून सिद्ध होते.