वॉशिंग्टन : युद्धभूमीवरील आपल्या पराक्रमासाठी आणि क्रूरतेसाठी ओळखल्या जाणाऱ्या ‘सिथियन’ या भटक्या जमातींचे नियंत्रण साधारण २५०० वर्षांपूर्वी शक्तिशाली महिला आणि पुरुषांच्या उच्चभ्रू राजघराण्यांकडे होते, असा धक्कादायक खुलासा एका नवीन डीएनए अभ्यासातून झाला आहे. या राजघराण्याच्या लोकांच्या थडग्यांमध्ये सोन्याच्या दागिन्यांचा खजिनाच सापडला आहे. लोहयुगादरम्यान, इसवी सन पूर्व ९०० च्या सुमारास या भटक्या समूहांमध्ये सामाजिक असमानता निर्माण झाली असल्याचे या संशोधनातून समोर आले आहे.
सिथियन लोकांबद्दल पुरातत्त्वशास्त्रज्ञांना मिळालेली बहुतांश माहिती ही प्राचीन ग्रीक आणि रोमन ऐतिहासिक नोंदींमधून मिळते. हे लोक उत्कृष्ट घोडेस्वार म्हणून प्रसिद्ध होते. युरेशियन गवताळ प्रदेशात आढळणाऱ्या ‘कूर्गन’ नावाच्या त्यांच्या मोठ्या, टेकडीसारख्या थडग्यांमधून त्यांच्या संस्कृतीचे अवशेष मिळाले आहेत. प्राचीन काळात सिथियन लोकांचे गोंदलेले ममी आणि प्राण्यांच्या आकाराचे क्लिष्ट सोन्याचे दागिने अत्यंत प्रसिद्ध होते. तसेच त्यांच्या महिला योद्ध्या देखील तितक्याच धाडसी होत्या, ज्यांच्यावरूनच कदाचित ग्रीक पुराणातील ‘ॲमेझॉन’ महिला योद्ध्यांच्या काल्पनिक कथा प्रेरित झाल्या असाव्यात. मात्र, सिथियन लोकांनी स्वतःची कोणतीही लेखी नोंद ठेवली नाही. इसवी सन पूर्व २०० च्या सुमारास अनेक लष्करी पराभवांनंतर ते बहुधा इतर सांस्कृतिक गटांमध्ये विलीन झाले.
‘सायन्स ॲडव्हान्सेस’ या नियतकालिकात शुक्रवारी (३ जुलै) प्रसिद्ध झालेल्या एका अभ्यासामध्ये, संशोधकांनी लोहायुगातील ८५ सिथियन लोकांच्या डीएनएचा अभ्यास केला. भौगोलिकदृष्ट्या दूरवर पसरलेले हे गट एकमेकांशी कसे जोडलेले होते आणि त्यांची राजकीय व्यवस्था कशी होती, हे समजून घेणे हा यामागचा उद्देश होता. संशोधकांना असे आढळले की, उच्चभ्रू कुटुंबांची राजघराणी केंद्रिय ठिकाणांहून या भटक्या गटांवर राज्य करत होती, ज्यातूनच सिथियन लोकांमध्ये सामाजिक असमानतेची सुरुवात झाली. संशोधकांनी इसवी सन पूर्व ९०० ते २०० दरम्यानच्या २० पुरातत्त्व स्थळांवरील कूर्गन थडग्यांमधून ३८ उच्चभ्रू आणि ४७ सामान्य लोकांच्या सांगाड्यांचे जीनोम तयार केले.
सामान्य लोकांची थडगी ही उच्चभ्रू लोकांच्या थडग्यांपेक्षा लहान होती आणि त्यामध्ये उच्चभ्रू लोकांसारखी भव्य शस्त्रे किंवा सोन्याच्या मौल्यवान वस्तू आढळल्या नाहीत. सामान्य लोकांच्या तुलनेत उच्चभ्रू वर्गातील लोक एकमेकांचे नातेवाईक असण्याची शक्यता ११ पटीने जास्त होती. यावरून स्पष्ट होते की, या भटक्या जमातींवर एका मोठ्या आणि शक्तिशाली विस्तारित कुटुंबाचे नियंत्रण होते. उच्चभ्रू वर्गामध्ये सख्खे भाऊ, भाऊ-बहीण आणि आई-वडील व अपत्य यांच्या जोड्या सापडल्या. एका प्रकरणात, दोन सख्ख्या भावांना काही अंतरावर असलेल्या वेगवेगळ्या ठिकाणी दफन करण्यात आले होते.