सेऊल : अंधारात मांजराच्या डोळ्यांवर प्रकाश पडल्यास ते चमकू लागतात. मांजरांच्या या वैशिष्ट्याने गेली अनेक पिढ्या माणसांना भुरळ घातली आहे. आता याच साध्या पण प्रभावी नैसर्गिक तंत्राचा वापर करून शास्त्रज्ञांनी एका नव्या कॅमेऱ्याचा शोध लावला आहे. हा कॅमेरा कमी प्रकाशात आणि गजबजलेल्या किंवा गुंतागुंतीच्या पार्श्वभूमीतही वस्तू अधिक स्पष्टपणे पाहू शकतो.
दक्षिण कोरियातील ‘ग्वांगजू इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स अँड टेक्नॉलॉजी’ (GIST) येथील यंग मिन सॉंग यांच्या नेतृत्वाखालील संशोधकांच्या पथकाने मांजराच्या डोळ्यांपासून प्रेरित होऊन ही कृत्रिम दृष्टी प्रणाली (Artificial Vision System) तयार केली आहे. मांजराच्या डोळ्यांमधील उभी बाहुली आणि प्रकाशाला परावर्तित करणारा मागील पडदा या रचनेची हुबेहूब निर्मिती या प्रणालीत करण्यात आली आहे. हे संशोधन सप्टेंबर २०२४ मध्ये ‘सायन्स अॅडव्हान्सेस’ या प्रसिद्ध नियतकालिकात प्रसिद्ध झाले आहे.
प्रयोगादरम्यान असे दिसून आले की, या परावर्तित पडद्यामुळे दृश्यमान प्रकाश शोषून घेण्याची क्षमता ५२ टक्क्यांनी वाढली. तसेच, गुंतागुंतीच्या किंवा धुरकट पार्श्वभूमीतून मुख्य वस्तू किंवा घटक स्पष्टपणे वेगळा करून ओळखण्यास या तंत्रज्ञानाने कॅमेऱ्याला मदत केली. बदलत्या प्रकाशात आणि कठीण परिस्थितीत वस्तू अचूकपणे ओळखण्याची गरज असलेल्या स्वयंचलित गाड्या, ड्रोन आणि रोबोमध्ये या तंत्रज्ञानाचा मोठा वापर केला जाऊ शकतो. विविध प्राण्यांच्या डोळ्यांची रचना आणि वैशिष्ट्ये मशीन व्हिजन म्हणजेच रोबोटिक कॅमेऱ्यांच्या विकासात कशी उपयुक्त ठरू शकतात, यावर सॉंग यांची प्रयोगशाळा अधिक संशोधन करत आहे.
मांजरी आणि ऑप्टिकल तंत्रज्ञान (प्रकाशाशी संबंधित तंत्रज्ञान) यांच्यातील संबंध आधुनिक रोबोटिक्सपेक्षाही खूप जुना आहे. १९३३ मधील एका रात्री, यॉर्कशायरमधील रस्ते कामगार पर्सी शॉ हे दाट धुक्यात गाडी चालवत असताना त्यांना रस्त्याच्या कडेला मांजराच्या डोळ्यांवर पडलेला प्रकाश परावर्तित झालेला दिसला. रस्त्यांवर वापरल्या जाणाऱ्या परावर्तित स्टड्स, ज्यांना ‘कॅट्स आईज’ म्हणून ओळखले जाते, त्यांच्या शोधाची हीच प्रेरणा ठरल्याचे गेल्या अनेक दशकांपासून सांगितले जाते. शॉ यांनी १९३४ मध्ये या ‘रोड रिफ्लेक्टर’चे पेटंट (हक्क) मिळवले. हे प्रसिद्ध रोड स्टड्स वाहनांच्या हेडलाइट्सचा प्रकाश पुन्हा चालकाकडे परावर्तित करण्यासाठी विशेष काचेचा वापर करतात. १९७६ मध्ये पर्सी शॉ यांच्या निधनापर्यंत अशा सुमारे १.५ कोटी (१५ दशलक्ष) उपकरणांचे उत्पादन झाले होते.