बंगळूर : भारतात अशी काही खास भौगोलिक ठिकाणे आहेत, जिथे पडणारे पावसाचे पाणी दोन वेगवेगळ्या दिशांना वाहून अरबी समुद्र आणि बंगालचा उपसागर या दोन्ही समुद्रांना जाऊन मिळते. यातील सर्वात प्रसिद्ध आणि विशिष्ट ओळख असलेले ठिकाण म्हणजे कर्नाटक राज्यातील 'मानकनहल्ली'. मानकनहल्ली रिज पॉईंट येथे पडणारे पावसाचे पाणी वाहत विशिष्ट नद्यांना मिळते व या नद्या विरुध्द दिशांना असणाऱ्या अरबी समुद्र व बंगालचा उपसागर अशा दोन वेगवेगळ्या समुद्रांना जाऊन मिळतात.
कर्नाटकच्या हसन जिल्ह्यातील सकलेशपूर जवळ असलेल्या बिसले घाट मार्गावर 'मानकनहल्ली' हे छोटेसे गाव आहे. या गावात ब्रिटिश काळात बसवलेला एक ऐतिहासिक दगडी खांब आहे. या खांबावर एका बाजूला ‘ARABIAN SEA’ (अरबी समुद्र) आणि दुसऱ्या बाजूला ‘BAY OF BENGAL’ (बंगालचा उपसागर) असे कोरलेले आहे. या खांबाच्या डाव्या बाजूला (पश्चिम दिशेला) पडणारे पावसाचे पाणी डोंगरावरून वाहत खाली जाते आणि कुमारधारा नदीला मिळते. पुढे ही नदी नेत्रावती नदीला मिळते आणि शेवटी मंगळूरजवळ अरबी समुद्रात विलीन होते. या खांबाच्या उजव्या बाजूला (पूर्व दिशेला) पडणारे पावसाचे पाणी हेमावती नदीच्या उपनद्यांना मिळते. हेमावती ही कावेरी नदीची मुख्य उपनदी आहे. त्यामुळे हे पाणी कावेरी नदीवाटे प्रवास करत तामिळनाडूमधून थेट बंगालच्या उपसागराला जाऊन मिळते. या ठिकाणी पावसाळ्यात उभे राहिल्यास, केवळ काही इंचांच्या फरकाने पडणारे पावसाचे थेंब भारताच्या दोन वेगवेगळ्या टोकांना असलेल्या समुद्रांकडे प्रवास करतात हा निसर्गाचा अद्भुत चमत्कार पाहायला मिळतो.
इतर मुख्य जलविभाजक
ढोबळमानाने विचार केल्यास, भारताच्या मुख्य भूमीवर सह्याद्री (पश्चिम घाट), सातपुडा पर्वतरांग, अमरकंटक पठार आणि अरवली पर्वतरांगा या संपूर्ण 'जलविभाजक रेषेचे' (Water Divide Line) काम करतात. या पर्वतरांगांच्या एका बाजूचे पाणी पश्चिमेकडे अरबी समुद्रात, तर दुसऱ्या बाजूचे पाणी पूर्वेकडे बंगालच्या उपसागरात जाते. मात्र, मानकनहल्ली हे असे अचूक ठिकाण आहे जिथे हा फरक एका छोट्या खांबाने स्पष्टपणे चिन्हांकित केला आहे.