हाँगकाँग : पृथ्वीच्या शेजारी असलेल्या लाल ग्रहावर म्हणजेच मंगळावर मानवी वस्ती उभारण्याच्या मार्गातील सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे तेथे राहण्यासाठी सुरक्षित घरे तयार करणे हे होते. मात्र, वैज्ञानिकांनी आता यावर एक आश्चर्यकारक तोडगा शोधून काढला आहे. एका नवीन संशोधनानुसार, केवळ जेनेटिकली इंजिनिअर केलेले यीस्ट, जिलेटिन आणि मंगळावरील स्थानिक वाळूचा वापर करून अत्यंत मजबूत आणि रेडिएशन-प्रूफ (किरणोत्सर्ग-रोधक) निवारे तयार केले जाऊ शकतात. या क्रांतिकारक बायोटेक्नॉलॉजीने संशोधकांनाही चकीत केले आहे.
हाँगकाँगच्या वैज्ञानिकांचे म्हणणे आहे की, त्यांनी जेनेटिकली इंजिनिअर केलेले यीस्ट, जिलेटिन आणि वाळूपासून अत्यंत स्वस्त आणि वेगाने बनणारा ‘लिव्हिंग’ (जिवंत) बांधकाम साहित्य प्रकार (मटेरियल) तयार केला आहे. मंगळ ग्रहासारख्या अत्यंत प्रतिकूल वातावरणात या साहित्याच्या साहाय्याने 3D प्रिंटिंगद्वारे घरे बांधली जाऊ शकतात. वैज्ञानिकांचे हे संशोधन गेल्या महिन्यात ‘केम सर्कुलैरिटी’ या आंतरराष्ट्रीय ‘सेल प्रेस’ जर्नलमध्ये ऑनलाईन प्रसिद्ध झाले होते. यामध्ये एका अशा बायोलॉजिकल बाइंडरबद्दल (जैविक जोडणारा घटक) सांगण्यात आले आहे, जो कणांसारख्या पदार्थांना एकत्र बांधून ठेवतो.
पृथ्वीवर घर बांधण्यासाठी काँक्रीट आणि जड मशिनरीची आवश्यकता असते, ज्यांना मंगळावर घेऊन जाणे जवळजवळ अशक्य आहे. याशिवाय पारंपरिक पद्धतींमध्ये दगड किंवा खनिजांना १००० अंश सेल्सिअसपर्यंत तापवावे लागते, ज्यासाठी प्रचंड ऊर्जा खर्च होते. ‘हाँगकाँग युनिव्हर्सिटी ऑफ सायन्स अँड तंत्रज्ञान’चे प्राध्यापक किऊ जिशेन आणि त्यांच्या टीमने या आव्हानावर इंजिनिअर यीस्ट, जिलेटिन आणि मंगळावरील स्थानिक वाळूच्या संयोगाने तोडगा काढला आहे.
वैज्ञानिकांच्या या नवीन साहित्याची कम्प्रेसिव्ह स्ट्रेंथ (दाब सहन करण्याची क्षमता) १२ मेगापास्कल (MPa) मोजली गेली आहे. ही सामान्य बांधकाम साहित्याइतकीच असून, नेहमीच्या मिश्रणापेक्षा सुमारे १७० टक्के जास्त मजबूत आहे. यीस्ट पेशी, जिलेटिन आणि वाळूचे कण एकमेकांना घट्ट बांधून ठेवण्यासाठी वैज्ञानिकांनी सी-फूड (मसेल / C-Food Mussel) मधील चिकट प्रथिनांचा वापर केला आहे.
मंगळावरील कमी दाब आणि उणे ५० अंश सेल्सिअस खालील तापमानात हे मिश्रण सुकल्यानंतर अत्यंत मजबूत आणि सच्छिद्र ढाचा बनवते. प्रयोगशाळेत मंगळासारखे कृत्रिम वातावरण म्हणजेच उणे ३० अंश सेल्सिअस तापमान आणि ०.०१ वातावरणीय दाब तयार करून 3D प्रिंटरद्वारे या साहित्यापासून एक लहान रचना यशस्वीरीत्या प्रिंट करण्यात आली. अवघ्या १ तासाच्या सौरऊर्जेत तयार होणार १ क्युबिक मीटर निवारा मंगळावरील माती वितळवून विटा बनवण्यासाठी अनेक दिवस आणि प्रचंड ऊर्जा लागते. मात्र, या बायोलॉजिकल तंत्रज्ञानाच्या मदतीने केवळ १ तासाच्या सौरऊर्जेचा वापर करून १ क्युबिक मीटर मजबूत बांधकाम साहित्य तयार केले जाऊ शकते.