वॉशिंग्टन : नासाच्या ‘पर्सेव्हरन्स’ रोव्हरने मंगळाच्या पृष्ठभागावर एक अत्यंत असामान्य खडक शोधला आहे. धातूने समृद्ध असलेला हा गोळेदार खडक बहुधा एक उल्कापिंड असावा, जो लाल ग्रहावर आदळला. मंगळावरील जीवसृष्टीच्या खुणा शोधण्याच्या पर्सेव्हरन्सच्या चार वर्षांच्या मोहिमेदरम्यान त्याला सापडलेला हा पहिला उल्कापिंड आहे.
2021 च्या सुरुवातीला मंगळावरील जेझेरो क्रेटरमध्ये उतरल्यापासून, पर्सेव्हरन्सने अनेक प्रकारचे खडक शोधले आहेत, ज्यात ‘स्पायडर-एग’ खडक, एक विचित्र ‘कवटी’ आणि सर्वात अलीकडे, अजब ‘कासवाच्या आकाराची’ रचना यांचा समावेश आहे. यापैकी काही खडकांनी आश्चर्यकारक परिणाम देखील दिले आहेत, जसे की सेंद्रिय-समृद्ध नमुन्यांमध्ये अलीकडेच आढळलेल्या विचित्र गाठी, जे मंगळावर भूतकाळातील परग्रहावरील जीवनाचे ‘सर्वात स्पष्ट संकेत’ असू शकतात.
आतापर्यंत, पर्सेव्हरन्सने सर्वेक्षण केलेल्या सर्व खडकांमध्ये एक गोष्ट समान होती की, ते मंगळावरच तयार झालेले होते. परंतु, 19 सप्टेंबर रोजी, रोव्हरच्या 1629 व्या सोल (मंगळ दिवस) दरम्यान, जेझेरो क्रेटरमधील ‘व्हरनॉडन’ नावाच्या भागाचा शोध घेत असताना या फिरणार्या रोबोला एक विचित्र दिसणारा खडक आढळला. हा असामान्य खडक सुमारे 31 इंच (80 सेंटिमीटर) रुंद आहे आणि त्याला ‘फिप्सक्सला’ असे नाव देण्यात आले आहे. हा खडक मंगळावर तयार झालेला असण्याची शक्यता कमी आहे. ‘हा खडक त्याच्या विशिष्ट, उंच उभ्या असलेल्या स्वरूपामुळे, आजूबाजूच्या सखल, सपाट आणि तुटलेल्या खडकांपेक्षा वेगळा असल्याने, अभ्यासासाठी एक आकर्षक लक्ष्य म्हणून ओळखला गेला,’ असे पर्ड्यू युनिव्हर्सिटीच्या प्लॅनेटरी सायन्स विभागातील भू-रसायनशास्त्रज्ञ आणि खनिजशास्त्रज्ञ कँडिस बेडफोर्ड यांनी नासाच्या निवेदनात लिहिले. खडकाचे विश्लेषण केल्यावर असे दिसून आले की, त्यात लोह आणि निकेलचे प्रमाण जास्त आहे, जे मंगळावरील खडकांमध्ये असामान्य आहे.
बेडफोर्ड यांनी लिहिले की, हे धातू उल्कापिंडांमध्ये सामान्यतः आढळतात, ‘यावरून असे सूचित होते की हा खडक सूर्यमालेतील इतरत्र तयार झाला आहे.’ हा उल्कापिंड मंगळावर किती कालावधीपासून आहे हे अस्पष्ट आहे; परंतु तो लाखो, कदाचित अब्जावधी वर्षांपूर्वीचा असण्याची शक्यता आहे. बेडफोर्ड यांनी पुढे सांगितले की, ‘एखाद्या रोव्हरला मंगळावर परग्रहावरून आलेला खडक आढळण्याची ही पहिलीच वेळ नाही.’ खरं तर, यापूर्वी नासाच्या तीन वेगवेगळ्या रोव्हर्सनी, स्पिरिट, ऑपॉर्च्युनिटी आणि क्युरिऑसिटी, त्यांच्या मोहिमेदरम्यान संभाव्य उल्कापिंड शोधले आहेत. (यापैकी फक्त क्युरिऑसिटी रोव्हर अजूनही सक्रिय आहे.) बेडफोर्ड यांनी नमूद केले की, ‘त्यामुळे, विशेषत: गेल क्रेटरच्या जिथे क्युरिऑसिटी सध्या आहे, समान वय असूनही, पर्सेव्हरन्सला जेझेरो क्रेटरमध्ये लोह-निकेल उल्कापिंड आढळले नव्हते, हे काहीसे अनपेक्षित होते.’