वॉशिंग्टन : ‘नासा’च्या मार्स रिकनायसन्स ऑर्बिटरला मंगळावर खास फोटो काढण्याची संधी मिळाली. लाल ग्रहाच्या धुळीने पूर्णपणे झाकलेले ‘नासा’चे इनसाईट लँडर त्याला दिसले. मंगळाभोवती फिरत असणार्या मार्स रिकनायसन्स ऑर्बिटरच्या हाय-रिझोल्यूशन इमेजिंग सायन्स एक्सपेरिमेंट (हायराईज) कॅमेर्याने त्याची छायाचित्रे घेतली आहेत. काही काळापूर्वी मंगळावर सक्रिय असलेले लँडर आता ग्रहाच्या लाल आणि तपकिरी पृष्ठभागावर कसे गाडले गेले आहे, हे या छायाचित्रांमधून दिसून येते.
मार्स रिकनायसन्स ऑर्बिटरने कॅमेर्यात कैद केलेली ही छायाचित्रे केवळ छायाचित्रे नाहीत. वातावरण आणि त्याचा मंगळावर कसा परिणाम होऊ शकतो, हे ते समजावून सांगतात. ‘नासा’च्या जेट प्रॉपल्शन लॅबोरेटरीमधील संशोधकांनी सांगितले की, इनसाईट लँडरचे सौर पॅनेल बारीक धुळीच्या थराने झाकलेले दिसतात. इथे वाळू आणि धूळ आहे, हे देखील दिसून येते. नोव्हेंबर 2018 ते डिसेंबर 2022 या कालावधीत इनसाईट लँडरने मंगळावर प्रवास केला. हे अंतराळयान आपल्या कार्यासाठी सौरऊर्जेच्या सहाय्याने वीज घेत असे, पण काळाच्या ओघात त्याच्या सोलर पॅनलवर धूळ साचत गेली, त्यामुळे त्याची वीजनिर्मिती क्षमता कमी झाली. अखेर एके दिवशी ते थांबले. त्यावर आता धूळ जमा होत आहे. ‘नासा’च्या शास्त्रज्ञांना इनसाईट लँडरला निरोप द्यायचा होता. तसेच मंगळावर उडणारी धूळ कालांतराने तेथे असलेल्या वस्तूंशी कसे वागते हे अंतिम छायाचित्राच्या माध्यमातून जाणून घेण्याचा हेतू होता.
मंगळावरील भूकंप शोधणारी इनसाईट लँडर ही एजन्सीची पहिली मोहीम ठरली. यात ग्रहाच्या आतील भागाची माहिती, त्याचे कवच, आवरण आणि गाभा याविषयीची माहितीही देण्यात आली होती. इनसाईट लँडरने मंगळावर चार वर्षे सक्रियपणे काम केले. मंगळावरील धुळीचा अभ्यास करणे अत्यंत महत्त्वाचे असल्याचे सांगण्यात आले आहे. मंगळावरील धूळ त्याचे वातावरण तयार करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावते. येथे धुळीची वादळे येतात ज्याचा परिणाम हवामानावर होतो. इनसाईट लँडरवर साचलेल्या धुळीमुळे उल्कापिंडांच्या पडझडीमुळे निर्माण झालेला खड्डा आणि मंगळावर उतरणार्या अंतराळयानांच्या पावलांचे ठसेही पुसले जाऊ शकतात. यामुळे येथील एखाद्या वस्तूवर किती वेगाने धूळ जमा होऊ शकते आणि ती महत्त्वाच्या खुणा कशा प्रकारे झाकू शकते हे शास्त्रज्ञांना समजण्यास मदत होईल.