वॉशिंग्टन : कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (एआय) विश्वात एका नव्या आणि ऐतिहासिक युगाची सुरुवात झाली असल्याचा दावा ‘ओपनएआय’ या अग्रगण्य टेक कंपनीने केला आहे. कंपनीच्या मते, आपण आता ‘एजीआय’ म्हणजेच आर्टिफिशियल जनरल इंटेलिजन्स (AGI) च्या युगात अधिकृतपणे प्रवेश केला आहे. या दाव्याचा केंद्रबिंदू ठरले आहे ते ओपनएआयचे नवीन मॉडेल — GPT-6 Astra.
सध्याच्या ‘एआय’ला ‘आर्टिफिशियल नॅरो इंटेलिजन्स’ (एएनआय) म्हणजे मानवी बुद्धिमत्तेपेक्षा खालच्या दर्जाचे म्हटले जाते. त्यापुढील पातळी म्हणजे ही ‘एजीआय’ किंवा ‘आर्टिफिशियल जनरल इंटेलिजन्स’ म्हणजेच मानवी बुद्धिमत्तेच्या तोडीची कृत्रिम बुद्धिमत्ता. त्यापुढील पातळी ही ‘आर्टिफिशियल सुपर इंटेलिजन्स’ म्हणजेच ‘एएसआय’ची आहे. ही कृत्रिम बुद्धिमत्ता मानवी बुद्धिमत्तेपेक्षाही सरस आणि वेगवान असेल. ‘एजीआय’मध्ये इतक्यातच प्रवेश होईल, असे जगभर कुणालाही वाटत नव्हते. मात्र, आता ‘ओपनएआय’ने हा दावा केल्याने सर्वांच्या भुवया उंचावल्या आहेत.
जगातील तंत्रज्ञान विश्वात आणि शास्त्रज्ञांमध्ये सध्या एकच मोठा प्रश्न उपस्थित केला जात आहे: GPT-6 Astra ने खरोखरच मानवासारखी सामान्य बुद्धिमत्ता (General Intelligence) दाखवून दिली आहे का, की हा केवळ एक मार्केटिंगचा भाग आहे? सामान्य एआय मॉडेल्स एका विशिष्ट कामात तरबेज असतात (उदा. मजकूर लिहिणे, भाषांतर करणे किंवा कोडिंग). परंतु, AGI म्हणजे अशी कृत्रिम बुद्धिमत्ता जी कोणत्याही मानवी मेंदूप्रमाणे विचार करू शकते, नवीन विषय शिकू शकते, तर्क लावून जटिल समस्या सोडवू शकते आणि विविध क्षेत्रांत मानवाइतकीच किंवा त्याहून अधिक कार्यक्षमतेने काम करू शकते. ओपनएआयने सादर केलेल्या GPT-6 Astra बद्दल कंपनीचा दावा आहे की : हे मॉडेल केवळ माहितीची पुनरावृत्ती करत नाही, तर स्वयंप्रमाणे तर्कशास्त्र वापरून गुंतागुंतीच्या समस्या सोडवते.
शास्त्रज्ञ आणि संशोधकांना वैद्यकीय शोध, भौतिकशास्त्र आणि गणितातील कठीण कोडी सोडवण्यात हे मॉडेल मानवाच्या पातळीवर मदत करत आहे. यामध्ये स्वायत्तपणे निर्णय घेण्याची आणि शिकण्याची क्षमता पूर्वीच्या कोणत्याही मॉडेलपेक्षा खूप पट जास्त आहे. ओपनएआयने एजीआय गाठल्याचा दावा केला असला, तरी अनेक AI संशोधक आणि तंत्रज्ञान तज्ज्ञ याबद्दल साशंक आहेत : मर्यादित तर्कक्षमता : काही शास्त्रज्ञांच्या मते, GPT-6 Astra हे अत्याधुनिक आणि अत्यंत प्रगत असले, तरी ते अजूनही मानवी भावना, सामान्य ज्ञान (Common Sense) आणि खऱ्या अर्थाने स्व-जाणीव (Self-awareness) बाळगून नाही. माहितीवरील अवलंबित्व : हे मॉडेल अद्यापही त्याला दिलेल्या डेटा आणि पॅटर्नवरच आधारित काम करते. व्याख्यांचा वाद : AI क्षेत्रात ‘AGI’ ची नेमकी व्याख्या काय असावी, यावर अजूनही जगभरातील तज्ज्ञांचे एकमत झालेले नाही.