पॅरिस : सन १९५७ मध्ये अंटार्क्टिकाजवळ दूरवर वसलेल्या केर्ग्युलेन द्वीपसमूहातील हॉट आयलंडवर अवघे एक नर आणि एक मादी मौफ्लॉन (जंगली मेंढ्या) सोडण्यात आले होते. जीवशास्त्राच्या प्रस्थापित नियमांनुसार, इतक्या अत्यंत लहान समूहापासून सुरू झालेल्या लोकसंख्येत काळाच्या ओघात आनुवंशिक विविधता कमी होऊन ती नष्ट व्हायला हवी होती. मात्र, ४६ वर्षांनंतर जेव्हा वैज्ञानिकांनी या बेटावर वाढणाऱ्या ७०० मेंढ्यांच्या कळपाची ‘डीएनए’ तपासणी केली, तेव्हा समोर आलेले निष्कर्ष थक्क करणारे होते.
‘प्रोसीडिंग्स ऑफ द रॉयल सोसाईटी बी’मध्ये प्रकाशित झालेल्या या ऐतिहासिक संशोधनानुसार, बाह्य जगाशी कोणताही संपर्क नसतानाही या मेंढ्यांमधील आनुवंशिक विविधता कमी होण्याऐवजी वाढली आहे. वैज्ञानिकांच्या मते, या अनोख्या चमत्कारामागे निसर्गाची ‘बॅलन्सिंग सिलेक्शन’ प्रक्रिया आणि या मेंढ्यांमध्ये आढळणारा ३३.८ टक्के जुळी मुले पैदा करण्याचा दर हे मुख्य कारण आहे. या शोधाने जगभरातील आनुवंशिकीशास्त्रज्ञ आणि लोकसंख्या मॉडेलिंगच्या सिद्धांतांना पूर्णपणे चक्रावून सोडले आहे. अहवालानुसार, पॅरिसच्या ‘व्हिन्सेन्स’ प्राणिसंग्रहालयातून अवघ्या एक वर्षाचे कॉर्सिकन मौफ्लॉन प्रजातीचे एक नर व एक मादी आणून ‘हॉट आयलंड’वर सोडण्यात आले होते.
हे बेट ६.५ चौरस किलोमीटरचे असून, ते रियुनियन बेटापासून सुमारे ३,००० किलोमीटर अंतरावर आहे. दक्षिण हिंदी महासागरातील केर्ग्युलेन बेटांच्या समूहात वसलेले हे बेट फ्रान्सच्या अधिकाराखालील अत्यंत दुर्गम आणि वेगळे पडलेले क्षेत्र आहे, जिथे केवळ एक वैज्ञानिक संशोधन केंद्र कार्यरत आहे. त्यावेळी हे पाऊल उचलणाऱ्यांपैकी कोणालाही अशी कल्पना नव्हती की, ही एकच जोडी पुढे जाऊन आनुवंशिकी शास्त्रातील एका मोठ्या सिद्धांताला आव्हान देईल. सुरुवातीच्या काळात या बेटावर शिकार करणारे कोणतेही हिंस्त्र प्राणी नसल्यामुळे या मेंढ्यांची संख्या वेगाने वाढली.
१९७० च्या दशकाच्या सुरुवातीला ही संख्या १०० च्या घरात पोहोचली, तर १९७७ पर्यंत ती थेट ७०० वर गेली. काळाच्या ओघात या संख्येत अनेक चढ-उतार आले. परंतु, ही संख्या ७०० च्या पुढे टिकून राहिली. त्यानंतरच्या काळात काही वेळेस संख्या अचानक घटली आणि पुन्हा वाढली. दर दोन ते पाच वर्षांनी मोठ्या प्रमाणावर मेंढ्यांचा मृत्यूही झाला. अनेक दशकांनंतर जेव्हा जीवशास्त्रज्ञांनी या कळपाचा अभ्यास सुरू केला, तेव्हा तो पूर्णपणे जंगली कळप बनला होता आणि त्यातील सर्व प्राण्यांचा वंश केवळ त्याच मूळ दोन प्राण्यांशी जोडलेला होता.