बर्लिन : जानेवारी २००७ मध्ये जर्मनीतील नऊ वर्षांचा फेलिक्स फिंकबाइनर चौथीच्या वर्गात शिकत असताना त्याला हवामान बदलावर एक सादरीकरण करायचे होते. या विषयाचा अभ्यास करत असताना त्याला केनियातील नोबेल पुरस्कार विजेत्या वंगारी मथाई यांची गोष्ट समजली, ज्यांच्या ‘ग्रीन बेल्ट मुव्हमेंट’ने केनियामध्ये महिलांना ३ कोटी झाडे लावण्यास मदत केली होती. यातून प्रेरणा घेऊन फेलिक्सने आपल्या सादरीकरणाच्या शेवटी, ‘जगातील प्रत्येक देशातील मुलांनी किमान १० लाख झाडे लावली पाहिजेत,’ असा एक महत्त्वपूर्ण सल्ला दिला. पुढे जाऊन या विचाराने एका मोठ्या जागतिक आंदोलनाचे रूप घेतले आणि आता याद्वारे जगात तब्बल १ ट्रिलियन (१० खर्व) झाडे लावण्याचे महाकाय ध्येय पूर्ण केले जात आहे.
आपल्या सादरीकरणानंतर फेलिक्सने २८ मार्च २००७ रोजी वर्गातील सहकाऱ्यांसोबत शाळेच्या बाहेर पहिले झाड लावले आणि येथूनच ‘प्लांट-फॉर-द-प्लैनेट’ (Plant-for-the-Planet) या उपक्रमाची सुरुवात झाली. संयुक्त राष्ट्र पर्यावरण कार्यक्रमाच्या (UNEP) माहितीनुसार, एक शालेय प्रोजेक्ट म्हणून सुरू झालेल्या या मोहिमेने अवघ्या तीन वर्षांत एक मोठा टप्पा गाठला, जेव्हा या उपक्रमांतर्गत जर्मनीमध्ये १० लाखा झाडे लावली गेली. फेलिक्सने पहिले झाड लावल्यानंतर २० वर्षांनी ‘प्लांट-फॉर-द-प्लॅनेट’ या मोहिमेचे उद्दिष्ट अधिक व्यापक झाले आहे. जगामध्ये पुन्हा १ ट्रिलियन (१० खर्व) झाडे उगवण्यासाठी मदत करणे हे या मोहिमेचे मुख्य ध्येय आहे. हे संपूर्ण जगाचे एक जागतिक लक्ष्य असून, केवळ एकाच संस्थेने सर्व झाडे लावावीत, असा याचा अर्थ नाही.
एका शाळकरी मुलाने वयाच्या अवघ्या १३ व्या वर्षी आपला हा संदेश संयुक्त राष्ट्रांच्या आमसभेपर्यंत पोहोचवला होता. आज फिंकबाइनर या संस्थेच्या धोरण समितीसोबत काम करत झाडे लावण्याचे आणि त्यांच्या संवर्धनाचे काम पुढे नेण्याचे कार्य करत आहेत. ‘प्लांट-फॉर-द-प्लॅनेट’ने आपल्या विविध प्रकल्पांच्या माध्यमातून ३.६ कोटींहून अधिक झाडे लावली आहेत, तर त्यांच्या डिजिटल प्लॅटफॉर्मद्वारे ११ कोटींहून अधिक झाडांसाठी निधी जमा करण्यात आला आहे. यात मेक्सिको, घाना आणि स्पेनमधील वृक्षारोपण व संवर्धन प्रकल्पांचा समावेश आहे.
२०१२ मध्ये सुरू झालेल्या ‘द चेंज चॉकलेट’ या संकल्पनेने १ कोटीहून अधिक झाडे लावण्यासाठी निधी उभारण्यास मदत केली आहे. या प्रकल्पांतर्गत ज्या ठिकाणी मातीत बिया आधीच अस्तित्वात आहेत आणि आजूबाजूला सुदृढ जंगल आहे, तेथील अडथळे दूर केल्यास जंगले नैसर्गिकरीत्या स्वतःहून पुन्हा उभी राहू शकतात. मात्र, अतिशय खराब झालेल्या जमिनींवर नव्याने झाडे लावण्याची गरज भासते. १ ट्रिलियन झाडांची आकडेवारी हे एक ध्येय असून, जंगलांच्या पुनरुज्जीवनाची क्षमता वेगवेगळी असू शकते.