वॉशिंग्टन : अमेरिकेची अंतराळ संस्था 'नासा'ने आपल्या अत्यंत महत्त्वाकांक्षी 'आर्टेमिस' कार्यक्रमांतर्गत 'आर्टेमिस ३' मोहिमेसाठी अंतराळवीरांच्या (क्रू) नावांची घोषणा केली आहे. या मोहिमेसाठी नासाच्या आंद्रे डगलस, रँडी ब्रेसनिक आणि फ्रँक रुबियो यांच्यासह युरोपीय अंतराळ संस्थेचे लुका परमितानो यांची निवड करण्यात आली आहे. मात्र, मोहिमेच्या मूळ उद्दिष्टांमध्ये करण्यात आलेला बदल आणि संघात एकाही महिला अंतराळवीराचा समावेश न केल्यामुळे सोशल मीडियावर एका नव्या वादाला तोंड फुटले आहे.
आर्टेमिस कार्यक्रम जेव्हा सुरू झाला, तेव्हा 'आर्टेमिस ३' ही मानवाला चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर उतरवणारी ऐतिहासिक मोहीम असेल, असे सांगण्यात आले होते. परंतु, नासाने २०२६ मध्ये या योजनेत मोठा बदल केला आहे. नासाने 'आर्टेमिस २' आणि प्रत्यक्ष लँडिंग मिशन यांच्या दरम्यान एक अतिरिक्त चाचणी मोहीम जोडली आहे. आता 'आर्टेमिस ३'चे मुख्य उद्दिष्ट पृथ्वीच्या कक्षेत राहूनच त्या सर्व तंत्रज्ञान आणि प्रणालींची चाचणी घेणे असेल, ज्यांचा वापर भविष्यात चंद्रावर उतरताना केला जाणार आहे. त्यामुळे चंद्रावर मानवी लँडिंगचे मुख्य ध्येय आता 'आर्टेमिस ४' मोहिमेकडे सोपवण्यात आले असून, ही मोहीम २०२८ मध्ये प्रक्षेपित करण्याचे नियोजन आहे. आर्टेमिस कार्यक्रमाला गेल्या काही वर्षांत अनेक तांत्रिक आव्हानांचा सामना करावा लागला आहे. हीट शील्डचे नुकसान : 'आर्टेमिस १' मोहिमेदरम्यान 'ओरियन' कॅप्सूलच्या हीट शील्डचे अपेक्षेपेक्षा जास्त नुकसान झाले होते.
हीट शील्ड हा कोणत्याही अंतराळ यानाचा अत्यंत महत्त्वाचा भाग असतो, जो पृथ्वीच्या वातावरणात पुन्हा प्रवेश करताना निर्माण होणाऱ्या प्रचंड उष्णतेपासून अंतराळवीरांचे रक्षण करतो. अतिरिक्त चाचणीची गरज : चंद्रावर मानवाला पुन्हा पाठवण्यापूर्वी सर्व तंत्रज्ञानाची अतिरिक्त तपासणी आणि चाचणी आवश्यक असल्याचे नासाचे मानणे आहे. याच कारणामुळे 'आर्टेमिस ३' ला आता पूर्णपणे एका 'टेस्ट मिशन'च्या स्वरूपात तयार केले जात आहे. जून २०२६ मध्ये नासाने या मोहिमेसाठी चार अंतराळवीरांच्या नावांची घोषणा केली आहे : आंद्रे डगलस (नासा), रँडी ब्रेसनिक (नासा), फ्रँक रुबियो (नासा) आणि लुका परमितानो (युरोपीय अंतराळ संस्था - ESA) ही मोहीम किमान २०२७ च्या अखेरपर्यंत लाँच होण्याची शक्यता आहे. ज्यामुळे या नवीन टीमला एकत्र प्रशिक्षण (ट्रेनिंग) घेण्यासाठी सुमारे १८ महिन्यांचा पुरेसा वेळ मिळणार आहे. तथापि, सुरुवातीला चंद्रावर पहिली महिला पाठवण्याची घोषणा करणाऱ्या नासाने या मोहिमेतून महिलांना दूर ठेवल्याने अंतराळ क्षेत्रात तर्कवितर्कांना उधाण आले आहे.