वाॅशिंग्टन : पृथ्वीच्या आकाराच्या साधारण एक-तृतीयांश असलेला ‘बुध’ ग्रह त्याच्या उत्क्रांतीच्या काळात वैज्ञानिकांच्या मूळ अंदाजापेक्षा खूप जास्त आकुंचन पावला असावा, असे एका नवीन अभ्यासातून समोर आले आहे. या नवीन संशोधनानुसार, हा छोटा ग्रह पूर्वीच्या मॉडेलच्या अंदाजापेक्षा १० टक्के ते ३० टक्के अधिक आकुंचन पावला असण्याची शक्यता आहे. याचा अर्थ, बुध ग्रहाच्या निर्मितीपासून आतापर्यंत त्याचा एकूण व्यास जवळपास १९ किलोमीटर (१२ मैल) ने कमी झाला आहे. (सध्या बुध ग्रहाचा व्यास सुमारे ४,८८० किलोमीटर आहे.)
गुरुवारी (१० सप्टेंबर) ‘जिओफिजिकल रिसर्च लेटर्स’ या मासिकात प्रसिद्ध झालेल्या अभ्यासानुसार, बुध ग्रहाच्या पृष्ठभागावरील उल्कापाताच्या खड्ड्यांमधील ढिगाऱ्यांमुळे हे पुरावे झाकले गेले होते. त्यामुळे यापूर्वीच्या अंतराळ मोहिमांमध्ये या आकुंचनाचा योग्य अंदाज बांधता आला नव्हता. जर्मन एरोस्पेस सेंटर इन्स्टिट्यूट ऑफ स्पेस रिसर्चमधील ग्रहीय शास्त्रज्ञ आणि या अभ्यासाचे लेखक गाकू निशियामा यांनी सांगितले की, ग्रहाच्या इतिहासाचा विचार करताना आकारातील हा फरक अत्यंत महत्त्वाचा आहे.
‘बुध ग्रहाची उत्क्रांती ही त्याच्या थंड होण्याच्या प्रक्रियेवर अवलंबून आहे. त्यामुळे आकुंचनाचे प्रमाण, जे ग्रह थंड होण्याच्या तीव्रतेचे दर्शक आहे, हे ग्रहाच्या उत्क्रांतीच्या प्रारूपांची तुलना करण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाच्या घटकांपैकी एक आहे,’ असे निशियामा यांनी म्हटले आहे. अमेरिकन जिओफिजिकल युनियनच्या मते, या आकुंचनाचा ग्रहाच्या रचनेवरही परिणाम झालेला असू शकतो. उदाहरणार्थ, बुध ग्रहाचे जास्त आकुंचन होणे म्हणजे ग्रहाचा आतील धातूचा गाभा मोठा असू शकतो आणि त्या गाभ्यात सिलिकॉनसारखे हलके घटक कमी प्रमाणात असू शकतात. निशियामा पुढे म्हणाले, ‘बुध ग्रहाचा अंतर्भाग हा त्याच्या निर्मितीची प्रक्रिया दर्शवतो. तसेच यावरून आपल्या सूर्यमालेच्या सर्वात आतील भागाची माहिती मिळू शकते. त्यामुळे आपली सूर्यमाला आतापर्यंत कशी विकसित झाली हे समजून घेण्यासाठी या अंदाजावरून मिळणारी माहिती, जसे की गाभ्याची रचना आणि सुरुवातीचे तापमान, अत्यंत महत्त्वाची आहे.’