रुडकी : उत्तराखंडमधील चमोली जिल्ह्यातील वसुंधरा ताल (हिमपर्वतीय तलाव) येथे केंद्रीय भवन संशोधन संस्था (CBRI), रुडकीतर्फे अत्यंत अत्याधुनिक ‘अर्ली वॉर्निंग सिस्टीम’ (पूर्वसूचना प्रणाली) बसवण्यात येणार आहे. यासाठीची सर्व तयारी पूर्ण झाली आहे. सीबीआरआयने विकसित केलेले हे स्वदेशी तंत्रज्ञान यापूर्वी मनाली येथे बसवण्यात आले होते, जिथून गेल्या एका वर्षापासून सातत्याने माहिती (डेटा) मिळत आहे. आता याच तंत्रज्ञानाचा वापर वसुंधरा ताल येथे केला जाणार आहे.
कोणताही संभाव्य धोका निर्माण झाल्यास ही यंत्रणा सुमारे एक तास आधीच धोक्याचा इशारा (अलर्ट) देण्यास सक्षम असेल, असे शास्त्रज्ञांचे ध्येय आहे. उत्तराखंडच्या उच्च हिमालयातील हिमखंड फुटून तयार होणाऱ्या तलावांमुळे उद्भवणाऱ्या धोक्यांची गंभीर दखल घेत राज्य शासन आणि सीबीआरआय संयुक्तपणे ही मॉनिटरिंग व पूर्वसूचना प्रणाली उभारतात. सीबीआरआयचे संचालक प्रा. आर. प्रदीप कुमार यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, या योजनेअंतर्गत तलावाच्या क्षेत्रात एक विशेष टॉवर उभारला जाईल, ज्यावर अनेक आधुनिक सेन्सर्स बसवले जातील. हे सेन्सर्स पाऊस, बर्फवृष्टी, तलावाचा आकार, पाण्याची पातळी आणि पाण्याच्या प्रवाहात होणारे बदल यावर सतत लक्ष ठेवतील. ही प्रणाली तलावातील नैसर्गिक बदल आणि संभाव्य आपत्तींची माहिती तसेच चित्रे रिअल टाइममध्ये थेट नियंत्रण कक्षाला पाठवेल.
हिमखंड तलावात कोसळणे, पाण्याची पातळी अचानक वाढणे किंवा तलावाच्या नैसर्गिक भिंतीला भेगा पडणे अशी कोणतीही असामान्य हालचाल झाल्यास सेन्सर्स अवघ्या एका ते दोन मिनिटांत नियंत्रण कक्षाला संदेश पाठवतील. हे सेन्सर्स उपग्रहाशी (सॅटेलाइट) जोडलेले असतील आणि घडामोडींची सत्यता तपासण्यासाठी कॅमेरेही बसवले जातील. तज्ज्ञांच्या मते, जर काही कारणास्तव वसुंधरा ताल फुटला, तर पाणी आणि ढिगारा सुमारे २० किलोमीटर खालील भागापर्यंत अवघ्या आठ ते दहा मिनिटांत पोहोचू शकतो. अशा स्थितीत ही पूर्वसूचना प्रणाली संवेदनशील भागांत वेळेवर इशारा देऊन जीवित व वित्तहानी टाळण्यात अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावेल.