केंब्रिज (हार्वर्ड) : मानवी उत्क्रांती ही केवळ प्राचीन काळातील प्रक्रिया नसून ती अद्यापही वेगाने सुरू आहे, असा निष्कर्ष एका नवीन संशोधनातून समोर आला आहे. गेल्या 10,000 वर्षांत ‘नैसर्गिक निवड’ (नॅचरल सिलेक्शन) प्रक्रियेमुळे पश्चिम युरेशियन लोकांच्या डीएनएमध्ये सुमारे 500 जनुकांमध्ये बदल झाले आहेत. या बदलांचा परिणाम त्यांच्या शारीरिक रूपावर आणि विविध आजारांशी लढण्याच्या क्षमतेवर झाला आहे.
‘नेचर’ या प्रसिद्ध नियतकालिकात प्रसिद्ध झालेल्या या संशोधनासाठी शास्त्रज्ञांनी 16,000 प्राचीन आणि आधुनिक मानवी जीनोमचा अभ्यास केला. हा शोध यापूर्वीच्या त्या दाव्यांना छेद देतो, ज्यानुसार अलीकडच्या काळात मानवी उत्क्रांतीचा वेग मर्यादित झाला आहे, असे मानले जात होते. संशोधनातील महत्त्वाचे निष्कर्ष: शारीरिक बदल: पश्चिम युरेशियन गटामध्ये नैसर्गिक निवडीमुळे गोरी त्वचा, लाल केस आणि बी रक्तगटाचे प्रमाण वाढले आहे.
आजारांशी लढा : या उत्क्रांतीमुळे एचआयव्ही आणि कुष्ठरोग यांसारख्या आजारांविरुद्धची प्रतिकारशक्ती वाढल्याचे दिसून आले आहे. अनुवंशिक फायदे : पुरुषांमधील टक्कल पडण्याचे प्रमाण आणि ‘रूमॅटॉईड आर्थरायटिस’ (संधीवात) होण्याचा धोका कमी करणार्या जनुकांमध्येही वाढ झाली आहे. हार्वर्ड विद्यापीठातील शास्त्रज्ञ आणि या अभ्यासाचे मुख्य लेखक अली अकबारी यांनी सांगितले की, ‘मानवी उत्क्रांतीचा वेग मंदावला नव्हता, तर आपल्याला त्याचे संकेत मिळत नव्हते. आता प्रगत सांख्यिकीय पद्धतींमुळे आपल्याला काळाच्या ओघात होणारे हे सूक्ष्म पण सातत्यपूर्ण बदल शोधणे शक्य झाले आहे.‘
संशोधकांनी युरोप आणि पश्चिम आशियातील (उदा. तुर्की) लोकांच्या सुमारे 18,000 वर्षांच्या कालखंडातील जनुकीय माहितीचे विश्लेषण केले. यासाठी त्यांनी एका नवीन तंत्राचा वापर केला, ज्यामुळे नैसर्गिक निवडीमुळे होणारे बदल आणि इतर याद़ृच्छिक जनुकीय बदल यांमधील फरक स्पष्टपणे ओळखता आला. अभ्यासात असे आढळले की 479 जनुकीय प्रकारांमध्ये नैसर्गिक निवडीचे पुरावे मिळाले आहेत. यातील 60% बदल हे आजच्या मानवांमध्ये स्पष्टपणे दिसून येणार्या वैशिष्ट्यांशी संबंधित आहेत. या शोधामुळे मानवी भविष्यातील आरोग्य आणि शारीरिक बदलांचा अभ्यास करण्यासाठी एक नवी दिशा मिळाली आहे.