वॉशिंग्टन : जगातील सर्वात मोठी फळे आणि भाज्या पिकवण्याच्या स्पर्धांनी सध्या जगभरातील कृषी जगताचे लक्ष वेधून घेतले आहे. क्विंटलने मोजले जाणारे भोपळे, टरबूज आणि इतर फळे व भाज्या पाहून सर्वसामान्यांना आश्चर्य वाटते. मात्र, हजारो किलो वजनाची ही अवाढव्य फळे केवळ निसर्गाचा चमत्कार नसून त्यामागे प्रगत कृषी तंत्रज्ञान, जनुकशास्त्र आणि शेतकऱ्यांचे अफाट कष्ट दडलेले आहेत.
अवाढव्य फळे पिकवण्याची पहिली पायरी म्हणजे त्यांची विशेष जनुकीय रचना. यासाठी साध्या बियाण्यांचा वापर न करता, वर्षानुवर्षे विक्रमी आकार दिलेल्या फळांच्या बियाण्यांची (उदा. Atlantic Giant Pumpkin) निवड केली जाते. या बियाण्यांची स्वतःची एक ‘वंशावळ’ (Pedigree) असते, ज्यामध्ये मोठ्या आकाराचे गुणधर्म आधीपासूनच असतात. या वनस्पतींना हवामानातील बदलांपासून वाचवण्यासाठी पूर्णपणे नियंत्रित ग्रीनहाऊसमध्ये वाढवले जाते. जमिनीचे तापमान नियंत्रित ठेवण्यासाठी मातीखाली ‘अंडरग्राऊंड हीटिंग केबल्स’ बसवल्या जातात. कडक उन्हाळ्यात हवा थंड ठेवण्यासाठी फॅन्स आणि मिस्टिंग सिस्टीमचा वापर केला जातो, जेणेकरून वेलीवर कोणताही ताण येणार नाही. अशा फळांची पाण्याची आणि अन्नाची गरज अफाट असते. एका वेलीला दिवसाला ५०० ते ७०० लिटर पाणी ठिबक सिंचनाद्वारे दिले जाते. वनस्पतींच्या मुळांना थेट अन्नद्रव्ये देण्यासाठी ऑटोमेटेड फर्टिगेशन पद्धतीचा वापर होतो. यामध्ये नायट्रोजन, पोटॅशियम, फॉस्फरस सोबतच सूक्ष्म अन्नद्रव्ये आणि सेंद्रिय द्रव्यांचा अचूक पुरवठा केला जातो. वेलीवर जितकी जास्त फळे असतील, तितकी ऊर्जा विभागली जाते. त्यामुळे महाकाय फळ मिळवण्यासाठी एका अवाढव्य वेलीवर फक्त एकच सर्वोत्कृष्ट फळ ठेवले जाते.
वेलीवरील इतर सर्व फुले आणि लहान फळे लगेच छाटून टाकली जातात, जेणेकरून वेलीची सर्व शक्ती आणि अन्नरस एकाच फळाला मिळेल. फळाला सातत्याने पोषण मिळण्यासाठी वेलीच्या प्रत्येक पेरावर येणाऱ्या मुळांना मातीत रुजवले जाते, ज्याला ‘ब्युरीड व्हिन्स’ म्हणतात. यामुळे फळाला एकाऐवजी शेकडो मुळांद्वारे अन्नद्रव्य मिळते. तसेच, मातीमध्ये उपयुक्त जीवाणू आणि सेंद्रिय खतांचा भरपूर वापर केला जातो. अवाढव्य फळांची लागवड ही जरी स्पर्धा आणि छंदासाठी केली जात असली, तरी यातून विकसित होणारे तंत्रज्ञान भविष्यातील आधुनिक शेतीसाठी अत्यंत उपयुक्त ठरत आहे.