लंडन : जगातील सर्वात प्रसिद्ध आणि रहस्यमयी हिऱ्यांपैकी एक असलेल्या ‘कोहिनूर’ च्या उत्पत्तीबाबत शास्त्रज्ञांनी एक अत्यंत रंजक वैज्ञानिक सिद्धांत मांडला होता. वैज्ञानिक अभ्यासात जगातील मोठ्या हिऱ्यांच्या गूढ निर्मितीचा शोध घेण्यात आला असून, कोहिनूरसारखे ऐतिहासिक आणि अत्यंत मौल्यवान रत्न पृथ्वीच्या आत लपलेल्या विशिष्ट लोहयुक्त प्रदेशात तयार झाले असावे का, असा प्रश्न या संशोधनातून उपस्थित झाला आहे.
जरी या वैज्ञानिक संशोधनात थेट ‘कोहिनूर’ हिऱ्याचा स्वतंत्रपणे अभ्यास केला गेला नसला, तरी शास्त्रज्ञांचे म्हणणे आहे की या निष्कर्षांमुळे पृथ्वीच्या भूपृष्ठाखाली खोलवर मोठे आणि अमूल्य हिरे कसे जन्माला येतात, हे समजून घेण्यास मोठी मदत होणार आहे. सामान्य हिऱ्यांपेक्षा वेगळे आणि शेकडो कॅरेटचे हे महाकाय हिरे नक्की कोणत्या प्रक्रियेतून तयार होतात, या गूढ प्रक्रियेवर या नव्या संशोधनाने प्रकाश टाकला आहे. शास्त्रज्ञांच्या टीमने केलेल्या दाव्यानुसार, पृथ्वीच्या भूखंडांखाली हजारो किलोमीटर खोलवर अतिशय उच्च दाब आणि तापमानाचे क्षेत्र असते. या भागातील लोहाच्या रासायनिक प्रक्रियेमुळे कार्बनचे स्फटिकीकरण होऊन महाकाय हिऱ्यांची निर्मिती होते.
यामध्ये लिक्विड मेटल (द्रव लोह) आणि सल्फरचे मिश्रण हिऱ्यांच्या कणांना एकत्र करून त्यांना अवाढव्य आकार देण्यास मदत करते, ज्यामुळे कोहिनूरसारखी शुद्ध आण्विक रचना तयार होते. या अभ्यासाचे निष्कर्ष केवळ कोहिनूर किंवा ‘क्युलिनन’ सारख्या ऐतिहासिक हिऱ्यांचे रहस्य उलगडण्यापुरते मर्यादित नाहीत, तर भविष्यात पृथ्वीच्या पोटातील मौल्यवान खनिजांचा शोध घेण्यासाठी आणि हिऱ्यांच्या खाणींचा शोध घेण्यासाठीही हे तंत्रज्ञान उपयुक्त ठरू शकते, असे संशोधकांचे म्हणणे आहे. ऐतिहासिकदृष्ट्या, कोहिनूर हिरा हा भारतातील प्रसिद्ध गोवळकोंडा खाणीतून (सध्याच्या आंध्र प्रदेशात) सापडला होता. त्यानंतर तो काकतीय, मुघल, पर्शियन आणि शीख साम्राज्यातून प्रवास करत अखेर १८४९ मधील लाहोर कराराद्वारे ब्रिटिश राजघराण्याच्या ताब्यात गेला, जिथे तो सध्या ब्रिटनच्या क्राउन ज्वेल्सचा भाग आहे.