वॉशिंग्टन : जगातील सात आश्चर्यांपैकी एक असलेल्या अमेरिकेतील ‘ग्रँड कॅनियन’ची निर्मिती नक्की कशी झाली, यावर शास्त्रज्ञांनी एक नवा प्रकाश टाकला आहे. एका ताज्या अभ्यासानुसार, कोलोरॅडो नदीचे पाणी उत्तर अॅरिझोनामध्ये एका महाकाय सरोवराच्या रूपात साठले होते आणि त्यानंतर हे सरोवर ओसंडून वाहिल्यामुळे ‘ग्रँड कॅनियन’चा मार्ग तयार झाला असावा, असा अंदाज वर्तवण्यात आला आहे.
‘सायन्स’ या प्रसिद्ध नियतकालिकात 16 एप्रिल रोजी प्रसिद्ध झालेल्या या संशोधनानुसार, ‘ग्रँड कॅनियन’च्या वरील भागात असलेल्या ‘बिदाहोची बेसिन’मध्ये शास्त्रज्ञांना गाळाचे सूक्ष्म कण आढळले आहेत. हे कण सुमारे 66 लाख वर्षांपूर्वी कोलोरॅडो नदीच्या वरच्या खोर्यातून वाहून आले होते. ‘यूसीएलए’ मधील भूगर्भशास्त्रज्ञ आणि या अभ्यासाचे मुख्य लेखक जॉन ही यांनी सांगितले की, ‘हे पुरावे दर्शवतात की कोलोरॅडो नदीचे पाणी ‘ग्रँड कॅनियन’च्या अगदी पूर्वेला एका विशाल सरोवराच्या स्वरूपात साठले होते. यामुळे तिथे एक समृद्ध परिसंस्था निर्माण झाली होती. नदीच्या सुरुवातीच्या काळात ती नेमकी कुठे होती, याबद्दलच्या 50 लाख वर्षांच्या अज्ञात कालखंडाची माहिती आता या शोधामुळे मिळाली आहे.
’ संशोधकांचा असा दावा आहे की, या खोर्यातील प्राचीन सरोवर हळूहळू भरले आणि त्यानंतर ते ओसंडून वाहू लागले. याच प्रवाहाने सुमारे 56 लाख वर्षांपूर्वी जमिनीचा भाग कापून काढत ‘ग्रँड कॅनियन’चा आकार तयार केला. साधारण 48 लाख वर्षांपूर्वी ही नदी समुद्राला जाऊन मिळाली. ‘ग्रँड कॅनियन’ची निर्मिती नेमकी ‘कधी’ झाली यावर शास्त्रज्ञांचे एकमत होत असले, तरी ती ‘कशी’ झाली यावर मात्र अद्यापही मतभेद आहेत. न्यू मेक्सिको विद्यापीठाचे भूगर्भशास्त्रज्ञ कार्ल कार्लस्ट्रोम यांनी या निष्कर्षावर शंका उपस्थित केली आहे. त्यांच्या मते, उपलब्ध डेटा ‘सरोवर ओसंडून वाहण्याच्या’ दाव्याला पूर्णपणे समर्थन देत नाही. जरी या अभ्यासाने एक नवीन दिशा दिली असली, तरी जगातील या सर्वात खोल दरीच्या उत्पत्तीचे रहस्य पूर्णपणे उलगडण्यासाठी आणखी संशोधनाची गरज असल्याचे मत तज्ज्ञांनी व्यक्त केले आहे.