मॅरियाना ट्रेंचमधील माशांमध्ये सारखेच आनुवंशिक बदल

वॉशिंग्टन ः जमिनीवर जसे डोंगर व दर्‍या आढळतात, तशीच भूरचना समुद्रतळाशीही असते. त्यापैकी दर्‍यांना ‘गर्ता’ असे म्हटले जाते. पृथ्वीवरील सर्वात खोल ठिकाण किंवा गर्ता म्हणजे प्रशांत महासागरात असलेले मॅरियाना ट्रेंच हे ठिकाण. अशा अत्यंत खोल ठिकाणी टिकून राहणार्‍या माशांमध्ये एकाच किंवा समान प्रकारचा अनुवंशिक बदल झाल्याचे संशोधकांनी शोधून काढले आहे, जरी हे मासे वेगवेगळ्या काळात आणि स्वतंत्रपणे उत्क्रांत झाले असले तरी, त्यांच्यामधील अनुवंशिक बदल सारखेच आहेत.

संशोधकांना मॅरियाना ट्रेंचच्या समुद्रतळावर आणि तिथल्या माशांमध्ये मानवनिर्मित औद्योगिक रसायनांचे अंशही सापडले, याचा अर्थ पृथ्वीवरील सर्वात खोल भागांपर्यंत मानवी प्रदूषण पोहोचत आहे. खोल समुद्रातील माशांनी अत्यंत उच्च दाब, कमी तापमान आणि जवळजवळ पूर्ण अंधार अशा कठीण परिस्थितींमध्ये जगण्यासाठी अनोख्या शारीरिक आणि जैविक क्षमता विकसित केल्या आहेत. या माशांमध्ये विशेष हाडांची रचना, बदललेली जैविक घड्याळे आणि अंधुक प्रकाशात अचूकपणे पाहण्याची क्षमता किंवा नजरेवर कमी आणि इतर संवेदनांवर जास्त अवलंबून असणार्‍या प्रणालींचा समावेश आहे. ‘सेल’ या नियतकालिकात प्रसिद्ध झालेल्या एका नव्या अभ्यासात, संशोधकांनी स्नेलफिश, कस्क-ईल आणि लिझार्डफिश यांसारख्या 11 खोल समुद्रात राहणार्‍या माशांच्या डीएनएचे विश्लेषण केले. हे मासे हॅडल झोन (19,700 फूट किंवा 6,000 मीटरपेक्षा अधिक खोल) या क्षेत्रात राहतात. संशोधकांना समजून घ्यायचे होते की हे मासे इतक्या टोकाच्या वातावरणात कसे उत्क्रांत झाले. यासाठी, त्यांनी मानवी चालक दल असलेल्या पाणबुड्या आणि दूरस्थपणे चालवल्या जाणार्‍या यंत्रणांच्या मदतीने पॅसिफिकमधील मॅरियाना ट्रेंच आणि हिंद महासागरातील इतर खोल खाचांमधून नमुने गोळा केले. हे नमुने समुद्रसपाटीपासून 1,200 ते 7,700 मीटर (3,900 ते 25,300 फूट) खोल भागातून मिळाले. संशोधनातून असे दिसून आले की, अभ्यासात घेतलेल्या 8 वेगवेगळ्या माशांच्या वंशांनी वेगवेगळ्या वेळी खोल समुद्रात प्रवेश केला. सर्वात जुने मासे 145 दशलक्ष वर्षांपूर्वी, क्रिटेशस युगात खोल समुद्रात आले. काही मासे पेलिओजीन (66 ते 23 दशलक्ष वर्षांपूर्वी) या काळात तिथे स्थिरावले. काही फक्त 2.6 दशलक्ष वर्षांपूर्वी, निओजीन कालखंडात खोल समुद्रात गेले. जरी हे मासे वेगवेगळ्या वेळेत आणि स्वतंत्रपणे खोल समुद्रात प्रवेश केले असले, तरी 9,800 फूट (3,000 मीटर) खोल राहणार्‍या सर्व माशांमध्ये Rtf 1 जीनमध्ये समान स्वरूपाचा बदल आढळला. Rtf 1 जीन डीएनएचे संहिताकरण (coding) आणि अभिव्यक्ती (expression) नियंत्रित करतो. हा बदल

9 वेळा स्वतंत्रपणे खोल समुद्रातील माशांच्या वेगवेगळ्या वंशांमध्ये झाला आहे, असे प्रमुख संशोधक कुन वांग यांनी स्पष्ट केले. याचा अर्थ हा बदल सामायिक पूर्वजामुळे नाही, तर खोल समुद्राच्या कठीण वातावरणामुळे घडला आहे.