रोम : कारखान्यांमध्ये किंवा कामाच्या ठिकाणी अवजड आणि शक्तिशाली रोबोच्या शेजारी काम करताना कामगारांना नेहमीच अपघाताची भीती असते. कारण, एखादी चूक किंवा टक्कर माणसासाठी अत्यंत प्राणघातक ठरू शकते. मात्र, इटलीतील ‘जनरेटिव्ह बायोनिक्स’ या स्टार्टअपने या समस्येवर एक अनोखा आणि अत्यंत प्रगत मार्ग शोधून काढला आहे. कंपनीने ‘जेन.०१’ नावाचा एक नवा ह्युमनॉईड (मानवी रूप असलेला) रोबो विकसित केला आहे, जो माणसाशी प्रत्यक्ष स्पर्श होण्याआधीच त्याच्या उपस्थितीची नोंद घेऊ शकतो.
जेन.०१ च्या संपूर्ण शरीरावर विशिष्ट प्रकारची ‘स्मार्ट स्किन’ (सेंसरयुक्त त्वचा) बसवण्यात आली आहे. या त्वचेमध्ये असलेल्या अत्याधुनिक सेंसर्समुळे रोबोला आसपासच्या वस्तू किंवा माणसांचा स्पर्श, तापमान, जवळ असणे आणि लागणारा दाब या सर्वांचे एकाच वेळी अचूक भान राहते. पारंपरिक कारखान्यांमध्ये रोबोना सुरक्षिततेसाठी जाळी किंवा लोखंडी कुंपणामागे ठेवले जाई. परंतु, ‘जेन.०१’चे डिझाईन अशा प्रकारे केले आहे की, तो माणसांच्या सोबतीने थेट काम करू शकेल. कॅमेऱ्याच्या नजरेतून सुटणाऱ्या गोष्टी किंवा कोपरेही या रोबोच्या त्वचेवरील सेंसर्स सहज ओळखू शकतात.
जहाज बांधणीपासून ते विविध उद्योगांपर्यंत उपयोग
जेन.०१ च्या निर्मितीसाठी कंपनीला अवघे ६ महिने लागले. या रोबोचा पहिला प्रयोग ‘फिनकांटिएरी’ या इटालियन शिपबिल्डिंग कंपनीत वेल्डिंगच्या कामासाठी केला जाणार आहे. जहाज निर्मितीच्या अत्यंत कठीण, गरम आणि धोकादायक वातावरणात कामगारांची जागा हा रोबो घेऊ शकेल. या प्रकल्पासाठी ‘सीडीपी व्हेंचर कॅपिटल’च्या नेतृत्वाखाली तब्बल सुमारे ८.१ कोटी डॉलरचा निधी उभारण्यात आला आहे.
भविष्यातील आव्हाने
जरी हे तंत्रज्ञान कागदावर आणि चाचण्यांमध्ये अत्यंत सुरक्षित आणि प्रभावी दिसत असले, तरी प्रत्यक्ष कारखान्यांमध्ये सलग शिफ्ट दरम्यान हा रोबो किती वेगाने आणि अचूकतेने प्रतिक्रिया देतो, याचे प्रत्यक्ष निकष पाहणे अजून बाकी आहे. तरीही ‘जेन.०१’च्या या स्मार्ट स्किन तंत्रज्ञानाने माणसांच्या सुरक्षेची खात्री देत मानवी आणि रोबोटिक सहकार्याचा एक अत्यंत आशादायक रस्ता खुला केला आहे.
स्पर्शापूर्वी जाणीव :
माणूस रोबोच्या अगदी जवळ येताच रोबो सावध होतो आणि टक्कर टाळण्यासाठी हालचालींचे नियंत्रण करतो.
व्यावहारिक प्रशिक्षण :
कामगार रोबोचा हात धरून प्रत्यक्ष हालचाल करून दाखवू शकतात. यामुळे वस्तू हाताळताना नेमका किती दाब दिला पाहिजे, याचे धडे रोबोला मिळतात.
फिजिकल एआय :
हार्डवेअर आणि सॉफ्टवेअर दोन्ही एकाच वेळी मानवी शरीराच्या संरचनेचा विचार करून डिझाईन केले गेले आहे.