लंडन : स्कॉटलंडमध्ये एकेकाळी उभारण्यात आलेल्या रोमन सम्राट अँटोनिनस पिअस याच्या भव्य पुतळ्याचा आज केवळ उजव्या पायाचा गुडघ्याखालचा भाग तेवढा शिल्लक राहिला आहे. १,८०० वर्षांहून अधिक काळापूर्वी हा संपूर्ण पुतळा नेमका कशामुळे आणि कसा काळजीपूर्वक पाडण्यात आला होता, याबाबत तज्ज्ञांमध्ये अद्याप संभ्रम असला, तरी आता तज्ज्ञांनी संपूर्ण शिल्पकलेची हुबेहूब पुनर्रचना केली आहे.
नॅशनल म्युझियम्स स्कॉटलंडने ११ नोव्हेंबर रोजी जारी केलेल्या निवेदनानुसार, सोन्याचा मुलामा असलेला हा कांस्य धातूचा पाय आणि नडगी, ज्याला ‘मिल्सिंगटन लेग’ म्हणूनही ओळखले जाते, १८२० मध्ये एका चिखलाच्या दलदलीत सापडला होता. स्कॉटलंडमध्ये सापडलेला हा रोमन सम्राटाच्या महाकाय पुतळ्याचा एकमेव नमुना असून, तो अंदाजे इसवी सन १४० च्या सुमारास बनवला गेला असावा. सुरुवातीला तज्ज्ञांना असा संशय होता की, हा कांस्य पुतळा इंग्लंडमधील ‘यॉर्क’मधून लुटला गेला असावा.
रोमन लोकांनी इसवी सन ७१ मध्ये ‘इबोरॅकुम’ नावाचे शहर म्हणून यॉर्कची स्थापना केली होती. मात्र, जसजसे रोमन सीमारेषेवरील संशोधन पुढे गेले, तसतसे हे स्पष्ट झाले की रोमन साम्राज्याच्या सीमेवरील छावण्यांमध्ये घोड्यावरील स्वार असलेल्या सम्राटांचे पुतळे बसवले जात असत. हा खालचा पाय मूळचा सम्राट अँटोनिनस पिअसच्या घोड्यावरील पुतळ्याचा असावा, जो रोममधील मार्कस ऑरेलियसच्या प्रसिद्ध पुतळ्यासारखाच होता, असे आता तज्ज्ञांचे मत आहे. अँटोनिनस पिअस हा इसवी सन १३८ ते १६१ पर्यंत रोमन सम्राट होता. त्याने हॅड्रियनचे उत्तराधिकारी म्हणून पद सांभाळले, ज्याने रोमन साम्राज्याची उत्तर सीमा सुरक्षित करण्यासाठी एक भलीमोठी भिंत (Hadrian's Wall) बांधली होती.
रोमन साम्राज्याचा विस्तार करण्यासाठी अँटोनिनस पिअसने रोमन ब्रिटनच्या प्रांताधिकाऱ्याला उत्तरेकडे कूच करण्यास, दक्षिण स्कॉटलंडवर आक्रमण करण्यास आणि ‘अँटोनिन वॉल’ नावाची दुसरी भिंत बांधण्यास सांगितले. परंतु, अँटोनिनस पिअसच्या मृत्यूनंतर ती भिंत असुरक्षित सोडण्यात आली आणि रोमनांनी स्कॉटलंडमधून माघार घेतली. या माघारीच्या काळात रोमनांनी त्यांच्या सीमांवर उभे केलेले सर्व मौल्यवान पुतळे काळजीपूर्वक काढून घेतले असावेत, असे निवेदनात म्हटले आहे. आगामी प्रदर्शनापूर्वी ‘मिल्सिंगटन लेग’ची पाहणी केली असता, त्या कांस्यावर कोणतेही तोडल्याचे किंवा कापल्याचे वण आढळून आले नाहीत. यावरून तो पुतळा क्रूरपणे तोडण्याऐवजी अतिशय काळजीपूर्वक काढून घेतला गेल्याचे स्पष्ट होते.